محض است و البته بعدا نیز در این باره بحث بیشتری خواهیم کرد .
در اینجا از یادآوری یک نکته ناگزیر است و آن اینکه مسائل علوم تجربی‌ بر دو گونه است : الف . مسائلی که متکی به فرضیه‌ها و تئوریهایی است که خود مشهود نیستند و فقط گواهشان انطباق با یک سلسله تجربیات و نتیجه عملی دادن‌ است . این سنخ مسائل بود که ما آنها را " یقینی " نخواندیم .
ب . مسائلی که از یک عده مشهودات خلاصه شده است و به وجهی می‌توان‌ گفت خودشان مشهودند ، مانند تعیین خواص اجسام و کیفیت ترکیبات‌ شیمیایی آنها . یقینی بودن و نبودن این سنخ مسائل تابع مقدار ارزشی است‌ که برای محسوسات قائل باشیم و ما عقیده دانشمندان جدید را درباره ارزش‌ محسوسات بشر در ضمن بیان " سیر عقاید و آراء " شرح خواهیم داد .

چرا فلسفه و ریاضیات یقینی است ؟

در اینجا که علت یقینی نبودن علوم تجربی را بیان کردیم مناسب بود که‌ علت یقینی بودن فلسفه و ریاضیات را شرح دهیم و عقاید دانشمندان را در این باره بیان کنیم ، ولی چون اثبات این مطلب روی اصول فلسفی ما احتیاج‌ دارد که از دو مسأله دیگر که در صدر این مقدمه اشاره شد ( راه حصول علم ، تعیین حدود علم ) بحث کنیم و آن دو مسأله را در مقاله پنجم که تحت‌ عنوان " پیدایش کثرت در علم " خواهد آمد بیان خواهیم نمود ، بیان این‌ مطلب نفیس و دقیق را به مقاله پنجم موکول می‌کنیم .

. ٧ آیا " حقیقت " مطلق است یا نسبی ؟

عده‌ای از دانشمندان جدید هستند که منکر اطلاق حقایق‌اند و قائل به " حقیقت نسبی " می‌باشند .
این جماعت را " نسبیون " یا " رولاتیویست " [١] و مسلک آن را " نسبیت " یا

[١] relativist