اصول فلسفه و روش رئالیسم 1 - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٣
زحمات هشتصد ساله محققین بزرگی است که هر یک از آنها در جلو بردن
فلسفه سهیم هستند . با همه این احوال مطابق گواهی خاورشناسان متأسفانه تا
الان که تقریبا چهار قرن از بدو پیدایش این فلسفه میگذرد هنوز در اروپا
یک معرفی صحیحی ولو اجمالا از آن نشده است .
پروفسور ادوارد برون [١] مستشرق معروف انگلیسی متوفی در سال ١٣٠٤
هجری شمسی که عمر خویش را صرف مطالعه درباره ایران و تاریخ ایران کرده
است ، در جلد چهارم تاریخ ادبیات ایران میگوید :
" با وجود شهرت و رواج فلسفه ملاصدرا در ایران فقط دو خلاصه سطحی و
ناقص از طریقه فلسفی او در السنه اروپایی دیدهام " .
کنت گوبینو [٢] چند صفحه راجع به عقاید ملاصدرا نگاشته اما معلومات
او ظاهرا بالتمام از درس شفاهی معلمینش ( در ایران ) مأخوذ بوده و
معلمین هم علی الظاهر اطلاع کاملی نسبت به آن عقاید نداشتهاند . گوبینو
در پایان شرحی که راجع به ملاصدرا نوشته میگوید :
" طریقه حقیقی ملاصدرا عینا متخذ از ابوعلی سیناست ، در صورتی که
صاحب روضات الجنات راجع به ملاصدرا مینویسد : " کان . . . منقحا اساس
الاشراق بما لا مزید علیه و مفتحا ابواب الفضیحة علی طریقة المشاء و
الرواق " . تعریف مختصرتر ولی جدیتر و صحیحتر که از مذهب ملاصدرا
نمودهاند آن است که شیخ محمد اقبال ( دکتر اقبال پاکستانی ) کرده است
" .
ایضا ادوارد برون در همان کتاب مینویسد :
" مشهورترین کتب ملاصدرا اسفار اربعه و شواهد الربوبیه است " .
و در پاورقی تذکر میدهد که :
" کنت گوبینو در معنای " اسفار " که جمع " سفر " یعنی کتاب است
اشتباه کرده و آن را
[١] Edward Brawn [٢] Cont Gobino