همین روابط تصدیقی ( این او است ، این چنان است ) قابلیت انقسام را ندارد و اگر چنانچه یک خاصه مادی و جایگیر در مغز بود با انقسام مغز منقسم بود ، و از این روی این خصوصیات را به اشعه مجهوله یا امواج‌ نامرئی نیز نسبت نمی‌توان داد زیرا بالاخره همه مادی بوده و حکم ماده را دارند .

اشکال

ما در مورد خط و سطح و جسم ، خواص ماده را نمی‌بینیم و ندیدن غیر از نداشتن است . گاهی که خط و سطح و جسم را متصل واحد می‌بینیم اجزاء ماده‌ را دیده و فواصل ( خلا ) را نمی‌بینیم نه اینکه دیده باشیم فواصل نیست ، آنگاه می‌پنداریم چیزهایی بی‌خواص ماده موجود شده‌اند .

پاسخ

در صحت این بیان سخنی نداریم ولی به خلاف انتظار شخص اشکال کننده‌ نتیجه این بیان به نفع ماست . ما خط و سطح و جسم را بی‌شکاف می‌بینیم ، پس در ظرف ادراک ما سطح و خط و جسم بی‌شکاف موجودند [١] ، و به‌ عبارت دیگر که

. ١ از جمله ادراکات و تصوراتی که برای ذهن حاصل می‌شود ادراک کمیات‌ متصله است . در تعریف " کم متصل " معمولا می‌گویند " کمیتی که اجزاء آن به هم پیوسته است ، مانند خط و سطح " . البته واضح است که منظور این نیست که کم متصل ، بالفعل دارای اجزائی است و آن اجزاء وصل به‌ یکدیگر است ، بلکه منظور این است که بین هر دو جزء که در آن فرض شود ، حد مشترکی وجود دارد و بین آنها انفصال و جدایی نیست ، به خلاف کمیات‌ منفصله که دارای اجزاء بالفعل و آن اجزاء ، مستقل از یکدیگر و از هم جدا هستند . علیهذا هر کم متصل مانند خط مستقیم و خط منحنی و دایره و سطح ، یک واحد دارای امتداد و کشش ( متصل واحد ) است . درباره این نوع ادراکات دو نکته هست که از لحاظ فلسفی لازم است مورد توجه قرار گیرد : الف . اینکه این مفاهیم از کجا ناشی شده و منشأ این تصورات چیست ؟&gt