که هست از کوچکترین جزئی که در این نقطه مشاهده می‌کنیم بقیه اجزاء را اندازه می‌گیریم و از نسب و فواصل اجزاء ، بزرگتری و کوچکتری نسبی به‌ دست می‌آید ، و البته در این مرحله اختلاف کیفیات دیگر از قبیل سایه‌ها و مانند آنها نیز مؤثر است . تا اینجا تنها اختلافات نسبی مؤثر می‌باشد ، و چون با رؤیتهای دیگر حجم باصره خود را تقریبا با بدن خود و بدن خود را با جسمهای خارج از خود اندازه گرفته‌ایم ، از این روی می‌دانیم که تقریبا نسبت حاضره را تا چه اندازه باید بزرگ نمود تا به حقیقت نزدیک شده و انطباق پذیرد و در نتیجه هنگام رؤیت خارج ، به انضمام این افکار ، جهان‌ پهناوری را تحت ابصار می‌آوریم و می‌پنداریم که شخص ، این ابصار با این‌ بزرگی را درک می‌کند .

&gt پذیرفته‌اند . پیروان هر یک از این دو نظریه برله و علیه یکدیگر دلائلی ذکر کرده‌اند که در کتب فلسفه مسطور است و از جمله اشکالاتی که‌ صاحبان نظریه خروج شعاع بر صاحبان نظریه انطباع کرده‌اند اشکال عدم انطباق‌ بزرگ بر کوچک است که در متن اشاره شده و جوابی هم که صاحبان نظریه‌ انطباع داده‌اند همان است که در متن در ضمن اشکال بیان شده است و امروز هم مورد پسند دانشمندان علوم طبیعی است . شیخ شهاب‌الدین معروف به " شیخ اشراق " عقیده سومی دارد که چندان‌ قابل اهمیت نیست و از ذکر آن خودداری می‌کنیم . صدرالمتألهین فیلسوف شهیر اسلامی عقیده جداگانه‌ای درباب حقیقت ابصار دارد . این دانشمند اظهار داشت هیچیک از دو نظریه فوق بر فرض صحت و تمامیت ، حقیقت ابصار را نمی‌تواند توجیه کند زیرا هر دو نظریه مربوط به‌ عمل طبیعی ( فیزیکی ) چشم است و ابصار ماوراء عمل طبیعی است . این‌ دانشمند با اثبات نظریه معروف خود درباب اتحاد عاقل و معقول و اتحاد حاس و محسوس ، ثابت کرد که " دیدن " یک نوع فعالیت ابداعی نفس‌ است که عمل طبیعی ( فیزیکی ) مقدمه آن است و پس از انجام یافتن عمل‌ طبیعی ، نفس با قدرت فعاله خود صورت مماثل شی محسوس را در صقع خود ابداع و انشاء می‌نماید . صدرالمتألهین در جلد چهارم اسفار در مقام رد عقیده اصحاب انطباع‌ می‌گوید : " و هذا بعد تمامه انما یدل علی انطباع الشبح فیه لا کون الابصار به " یعنی ادله نظریه انطباع بر فرض صحت و تمامیت ، دلالت می‌کند که‌ شبح و تصویری در چشم واقع می‌شود اما دلالت نمی‌کند که " دیدن " به او محقق می‌شود . &gt