استاد مطهری و روشنفکران - مطهری، مرتضی - الصفحة ٩٨
فنون غربی ، از هر گونه غربگرایی و شیفتگی نسبت به " ایسم " های غربی
، مسلمانان را بر حذر میداشت . اقبال میگوید :
" مثالیگری اروپا هرگز به صورت عامل زندهای در حیات آن درنیامده ، و
نتیجه آن پیدایش " من " سرگردانی است که در میان دموکراسیهای
ناسازگار با یکدیگر به جستجوی خود میپردازد که کار منحصر آنها بهرهکشی از
درویشان به سود توانگران است . سخن مرا باور کنید که اروپای امروز
بزرگترین مانع در راه پیشرفت اخلاق بشریت است . از طرف دیگر مسلمانان
مالک اندیشهها و کمال مطلوبهای نهایی مطلق مبتنی بر وحیی میباشند که
چون از درونیترین ژرفای زندگی بیان میشود ، به ظاهری بودن آن رنگ باطنی
میدهند " . [١]
مزیت دیگر اقبال این است که در ذهن خود درگیریهایی که محمد عبده
گرفتار آنها بوده داشته است ، یعنی یافتن راهحلی که مسلمانان بدون آنکه
پا روی حکم یا اصلی از اصول اسلام بگذارند مشکلات سیاسی و اقتصادی و
اجتماعی زمان خود را حل کنند ، از این رو درباره مسائلی از قبیل اجتهاد ،
اجماع و امثال اینها زیاد میاندیشیده است . اقبال ، اجتهاد را موتور
حرکت اسلام میشمارد .
از جمله مزایای اقبال این است که بر خلاف سایر پرورش یافتگان فرهنگ
غرب شخصا معنویت گراست و از بعد روحی عرفانی و اشراقی نیرومندی بر
خوردار است ، از این رو برای عبادت و ذکر و فکر و مراقبه و محاسبة
النفس و بالأخره سیر و سلوک و معنویت و آنچه امروز آن را " درونگرایی
" میخوانند و احیانا تخطئه
[١] احیای فکر دینی ص [٢]٠٤