بدبینی به نظام جاری ایجاد می‌کند و این تصور را به وجود می‌آورد که نظریه‌ کسانی که مدعی هستند سراسر تاریخ " فجایع " و مظالم و حق‌کشی و بهره‌کشی‌ است ، بیجا نیست .
چه باید گفت ؟ آیا ما در فهم نظام هستی و نظام اجتماعی انسان اشتباه‌ می‌کنیم ، یا در این اشتباه نمی‌کنیم ، در فهم مقاصد قرآن اشتباه می‌کنیم که‌ فکر می‌کنیم نظر قرآن به هستی و به تاریخ خوشبینانه است ، یا در هیچکدام‌ اشتباه نمی‌کنیم و این تناقض میان واقعیت و قرآن وجود دارد و غیرقابل حل‌ است ؟ ما این شبهه را تا آنجا که به نظام هستی مربوط می‌شود در کتاب عدل الهی‌ طرح کرده و به لطف خدا آن را حل کرده‌ایم و آنچه به جریان تاریخ و زندگی‌ اجتماعی بشر مربوط می‌شود در یکی از بحثهای آینده تحت عنوان " نبرد حق و باطل " طرح خواهیم کرد و با عنایت حق نظر خود را در حل این شبهه بیان‌ خواهیم کرد . خرسند خواهیم شد اگر صاحبنظران نظر خود را در این مسأله‌ مستدلا ابراز دارند [١] .

[١] نقل از جامعه و تاریخ ص ١٨٥ - [٢]١٧