استاد مطهری و روشنفکران - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٤٤
میبینیم که افرادی دم از فطرت میزنند ، ولی چون درست به ابعاد گسترده آن توجه ندارند نظریاتی که در نهایت امر انتخاب میکنند بر ضد این اصل است . نظیر این اشتباه ، و وحشتناکتر از آن ، درباره خاستگاه خود مذاهب پدید آمده است . آنچه تاکنون بحث کردیم درباره هویت و خاستگاه پدیدههای تاریخی از نظر مذهب ( البته مذهب اسلام ) بود . اکنون بحث درباره خود مذهب به عنوان یک پدیده اجتماعی تاریخی است که به هر حال از فجر تاریخ تاکنون وجود داشته و دارد . خاستگاه و جهتگیری این پدیده اجتماعی باید روشن شود . مکرر گفتهایم که ماتریالیسم تاریخی مارکسیستی ، اصلی را طرح میکند که طبق آن اصل میان خاستگاه هر واقعیت فرهنگی و جهتگیری آن تطابق قائل است . در حقیقت ، آن اصلی را که عرفا و حکمای الهی در جریان کلی نظام هستی قائلاند که میگویند : " النهایات هی الرجوع الی البدایات " (
| جزءها را رویها سوی کل است |
| بلبلان را عشق با روی گل است |
| آنچه از دریا به دریا میرود |
| از همانجا کامد آنجا میرود |
| از سر که سیلهای تیزرو |
| وزتن ماجان عشق آمیزرو |