زاد المسير في علم التفسير
(١)
٥ ص
(٢)
٥ ص
(٣)
٧ ص
(٤)
٨ ص
(٥)
٨ ص
(٦)
٩ ص
(٧)
٩ ص
(٨)
٩ ص
(٩)
١١ ص
(١٠)
١١ ص
(١١)
١١ ص
(١٢)
١٢ ص
(١٣)
١٢ ص
(١٤)
١٢ ص
(١٥)
١٣ ص
(١٦)
١٤ ص
(١٧)
١٤ ص
(١٨)
١٤ ص
(١٩)
١٤ ص
(٢٠)
١٤ ص
(٢١)
١٥ ص
(٢٢)
١٦ ص
(٢٣)
١٦ ص
(٢٤)
١٦ ص
(٢٥)
١٧ ص
(٢٦)
١٧ ص
(٢٧)
٢٠ ص
(٢٨)
٢٠ ص
(٢٩)
٢١ ص
(٣٠)
٢١ ص
(٣١)
٢٢ ص
(٣٢)
٢٢ ص
(٣٣)
٢٤ ص
(٣٤)
٢٥ ص
(٣٥)
٢٥ ص
(٣٦)
٢٦ ص
(٣٧)
٢٦ ص
(٣٨)
٢٧ ص
(٣٩)
٢٧ ص
(٤٠)
٢٨ ص
(٤١)
٢٨ ص
(٤٢)
٢٨ ص
(٤٣)
٢٩ ص
(٤٤)
٢٩ ص
(٤٥)
٣٠ ص
(٤٦)
٣٠ ص
(٤٧)
٣٠ ص
(٤٨)
٣٠ ص
(٤٩)
٣١ ص
(٥٠)
٣١ ص
(٥١)
٣٤ ص
(٥٢)
٣٤ ص
(٥٣)
٣٥ ص
(٥٤)
٣٦ ص
(٥٥)
٣٦ ص
(٥٦)
٣٧ ص
(٥٧)
٣٧ ص
(٥٨)
٣٨ ص
(٥٩)
٣٨ ص
(٦٠)
٣٩ ص
(٦١)
٣٩ ص
(٦٢)
٣٩ ص
(٦٣)
٤١ ص
(٦٤)
٤١ ص
(٦٥)
٤١ ص
(٦٦)
٤١ ص
(٦٧)
٤٢ ص
(٦٨)
٤٣ ص
(٦٩)
٤٤ ص
(٧٠)
٤٦ ص
(٧١)
٤٦ ص
(٧٢)
٤٧ ص
(٧٣)
٤٨ ص
(٧٤)
٤٩ ص
(٧٥)
٤٩ ص
(٧٦)
٥٠ ص
(٧٧)
٥٠ ص
(٧٨)
٥١ ص
(٧٩)
٥١ ص
(٨٠)
٥٢ ص
(٨١)
٥٢ ص
(٨٢)
٥٤ ص
(٨٣)
٥٥ ص
(٨٤)
٥٦ ص
(٨٥)
٥٧ ص
(٨٦)
٥٨ ص
(٨٧)
٥٨ ص
(٨٨)
٥٨ ص
(٨٩)
٥٩ ص
(٩٠)
٦١ ص
(٩١)
٦٢ ص
(٩٢)
٦٢ ص
(٩٣)
٦٣ ص
(٩٤)
٦٣ ص
(٩٥)
٦٤ ص
(٩٦)
٦٤ ص
(٩٧)
٦٥ ص
(٩٨)
٦٦ ص
(٩٩)
٦٧ ص
(١٠٠)
٦٨ ص
(١٠١)
٦٩ ص
(١٠٢)
٦٩ ص
(١٠٣)
٦٩ ص
(١٠٤)
٦٩ ص
(١٠٥)
٧٠ ص
(١٠٦)
٧٠ ص
(١٠٧)
٧١ ص
(١٠٨)
٧١ ص
(١٠٩)
٧٢ ص
(١١٠)
٧٣ ص
(١١١)
٧٤ ص
(١١٢)
٧٤ ص
(١١٣)
٧٥ ص
(١١٤)
٧٦ ص
(١١٥)
٧٦ ص
(١١٦)
٧٧ ص
(١١٧)
٧٨ ص
(١١٨)
٧٨ ص
(١١٩)
٧٩ ص
(١٢٠)
٧٩ ص
(١٢١)
٧٩ ص
(١٢٢)
٨٠ ص
(١٢٣)
٨٠ ص
(١٢٤)
٨١ ص
(١٢٥)
٨٢ ص
(١٢٦)
٨٢ ص
(١٢٧)
٨٣ ص
(١٢٨)
٨٤ ص
(١٢٩)
٨٥ ص
(١٣٠)
٨٦ ص
(١٣١)
٨٧ ص
(١٣٢)
٨٨ ص
(١٣٣)
٨٩ ص
(١٣٤)
٩٠ ص
(١٣٥)
٩٠ ص
(١٣٦)
٩٠ ص
(١٣٧)
٩١ ص
(١٣٨)
٩١ ص
(١٣٩)
٩٣ ص
(١٤٠)
٩٣ ص
(١٤١)
٩٤ ص
(١٤٢)
٩٤ ص
(١٤٣)
٩٥ ص
(١٤٤)
٩٥ ص
(١٤٥)
٩٦ ص
(١٤٦)
٩٧ ص
(١٤٧)
٩٧ ص
(١٤٨)
٩٨ ص
(١٤٩)
٩٨ ص
(١٥٠)
٩٩ ص
(١٥١)
١٠٠ ص
(١٥٢)
١٠٠ ص
(١٥٣)
١٠٠ ص
(١٥٤)
١٠١ ص
(١٥٥)
١٠١ ص
(١٥٦)
١٠٢ ص
(١٥٧)
١٠٢ ص
(١٥٨)
١٠٢ ص
(١٥٩)
١٠٤ ص
(١٦٠)
١٠٤ ص
(١٦١)
١٠٥ ص
(١٦٢)
١٠٦ ص
(١٦٣)
١٠٦ ص
(١٦٤)
١٠٦ ص
(١٦٥)
١٠٦ ص
(١٦٦)
١٠٧ ص
(١٦٧)
١٠٨ ص
(١٦٨)
١٠٨ ص
(١٦٩)
١٠٩ ص
(١٧٠)
١١٠ ص
(١٧١)
١١١ ص
(١٧٢)
١١١ ص
(١٧٣)
١١٢ ص
(١٧٤)
١١٢ ص
(١٧٥)
١١٤ ص
(١٧٦)
١١٥ ص
(١٧٧)
١١٦ ص
(١٧٨)
١١٦ ص
(١٧٩)
١١٧ ص
(١٨٠)
١١٨ ص
(١٨١)
١١٨ ص
(١٨٢)
١٢٠ ص
(١٨٣)
١٢٠ ص
(١٨٤)
١٢٢ ص
(١٨٥)
١٢٣ ص
(١٨٦)
١٢٤ ص
(١٨٧)
١٢٤ ص
(١٨٨)
١٢٤ ص
(١٨٩)
١٢٥ ص
(١٩٠)
١٢٥ ص
(١٩١)
١٢٦ ص
(١٩٢)
١٢٦ ص
(١٩٣)
١٢٦ ص
(١٩٤)
١٢٩ ص
(١٩٥)
١٣٠ ص
(١٩٦)
١٣٠ ص
(١٩٧)
١٣٢ ص
(١٩٨)
١٣٢ ص
(١٩٩)
١٣٣ ص
(٢٠٠)
١٣٣ ص
(٢٠١)
١٣٤ ص
(٢٠٢)
١٣٤ ص
(٢٠٣)
١٣٥ ص
(٢٠٤)
١٣٥ ص
(٢٠٥)
١٣٦ ص
(٢٠٦)
١٣٦ ص
(٢٠٧)
١٣٧ ص
(٢٠٨)
١٣٧ ص
(٢٠٩)
١٣٨ ص
(٢١٠)
١٣٨ ص
(٢١١)
١٤٠ ص
(٢١٢)
١٤٠ ص
(٢١٣)
١٤٠ ص
(٢١٤)
١٤٠ ص
(٢١٥)
١٤١ ص
(٢١٦)
١٤٢ ص
(٢١٧)
١٤٢ ص
(٢١٨)
١٤٤ ص
(٢١٩)
١٤٥ ص
(٢٢٠)
١٤٦ ص
(٢٢١)
١٤٧ ص
(٢٢٢)
١٤٧ ص
(٢٢٣)
١٤٩ ص
(٢٢٤)
١٥٠ ص
(٢٢٥)
١٥٠ ص
(٢٢٦)
١٥١ ص
(٢٢٧)
١٥١ ص
(٢٢٨)
١٥١ ص
(٢٢٩)
١٥٣ ص
(٢٣٠)
١٥٤ ص
(٢٣١)
١٥٥ ص
(٢٣٢)
١٥٥ ص
(٢٣٣)
١٥٧ ص
(٢٣٤)
١٥٨ ص
(٢٣٥)
١٥٨ ص
(٢٣٦)
١٥٩ ص
(٢٣٧)
١٦١ ص
(٢٣٨)
١٦٢ ص
(٢٣٩)
١٦٢ ص
(٢٤٠)
١٦٣ ص
(٢٤١)
١٦٣ ص
(٢٤٢)
١٦٤ ص
(٢٤٣)
١٦٥ ص
(٢٤٤)
١٦٦ ص
(٢٤٥)
١٦٦ ص
(٢٤٦)
١٦٧ ص
(٢٤٧)
١٦٨ ص
(٢٤٨)
١٦٨ ص
(٢٤٩)
١٦٨ ص
(٢٥٠)
١٧٠ ص
(٢٥١)
١٧١ ص
(٢٥٢)
١٧١ ص
(٢٥٣)
١٧٢ ص
(٢٥٤)
١٧٣ ص
(٢٥٥)
١٧٣ ص
(٢٥٦)
١٧٤ ص
(٢٥٧)
١٧٤ ص
(٢٥٨)
١٧٦ ص
(٢٥٩)
١٧٦ ص
(٢٦٠)
١٧٨ ص
(٢٦١)
١٧٩ ص
(٢٦٢)
١٧٩ ص
(٢٦٣)
١٧٩ ص
(٢٦٤)
١٨٠ ص
(٢٦٥)
١٨٠ ص
(٢٦٦)
١٨٠ ص
(٢٦٧)
١٨١ ص
(٢٦٨)
١٨٢ ص
(٢٦٩)
١٨٢ ص
(٢٧٠)
١٨٣ ص
(٢٧١)
١٨٤ ص
(٢٧٢)
١٨٤ ص
(٢٧٣)
١٨٦ ص
(٢٧٤)
١٨٦ ص
(٢٧٥)
١٨٨ ص
(٢٧٦)
١٨٨ ص
(٢٧٧)
١٨٩ ص
(٢٧٨)
١٨٩ ص
(٢٧٩)
١٩٠ ص
(٢٨٠)
١٩١ ص
(٢٨١)
١٩٢ ص
(٢٨٢)
١٩٣ ص
(٢٨٣)
١٩٤ ص
(٢٨٤)
١٩٥ ص
(٢٨٥)
١٩٧ ص
(٢٨٦)
١٩٨ ص
(٢٨٧)
١٩٩ ص
(٢٨٨)
١٩٩ ص
(٢٨٩)
٢٠١ ص
(٢٩٠)
٢٠٢ ص
(٢٩١)
٢٠٢ ص
(٢٩٢)
٢٠٤ ص
(٢٩٣)
٢٠٤ ص
(٢٩٤)
٢٠٥ ص
(٢٩٥)
٢٠٥ ص
(٢٩٦)
٢٠٦ ص
(٢٩٧)
٢٠٧ ص
(٢٩٨)
٢٠٨ ص
(٢٩٩)
٢٠٩ ص
(٣٠٠)
٢١٠ ص
(٣٠١)
٢١٠ ص
(٣٠٢)
٢١١ ص
(٣٠٣)
٢١١ ص
(٣٠٤)
٢١١ ص
(٣٠٥)
٢١٣ ص
(٣٠٦)
٢١٤ ص
(٣٠٧)
٢١٤ ص
(٣٠٨)
٢١٥ ص
(٣٠٩)
٢١٥ ص
(٣١٠)
٢١٦ ص
(٣١١)
٢١٦ ص
(٣١٢)
٢١٧ ص
(٣١٣)
٢١٨ ص
(٣١٤)
٢١٨ ص
(٣١٥)
٢١٨ ص
(٣١٦)
٢١٨ ص
(٣١٧)
٢١٩ ص
(٣١٨)
٢١٩ ص
(٣١٩)
٢١٩ ص
(٣٢٠)
٢١٩ ص
(٣٢١)
٢٢٠ ص
(٣٢٢)
٢٢٠ ص
(٣٢٣)
٢٢٢ ص
(٣٢٤)
٢٢٢ ص
(٣٢٥)
٢٢٢ ص
(٣٢٦)
٢٢٣ ص
(٣٢٧)
٢٢٤ ص
(٣٢٨)
٢٢٥ ص
(٣٢٩)
٢٢٦ ص
(٣٣٠)
٢٢٧ ص
(٣٣١)
٢٢٨ ص
(٣٣٢)
٢٢٩ ص
(٣٣٣)
٢٣٠ ص
(٣٣٤)
٢٣٠ ص
(٣٣٥)
٢٣٣ ص
(٣٣٦)
٢٣٤ ص
(٣٣٧)
٢٣٦ ص
(٣٣٨)
٢٣٦ ص
(٣٣٩)
٢٣٧ ص
(٣٤٠)
٢٣٧ ص
(٣٤١)
٢٣٨ ص
(٣٤٢)
٢٣٩ ص
(٣٤٣)
٢٤٠ ص
(٣٤٤)
٢٤١ ص
(٣٤٥)
٢٤١ ص
(٣٤٦)
٢٤٢ ص
(٣٤٧)
٢٤٣ ص
(٣٤٨)
٢٤٤ ص
(٣٤٩)
٢٤٥ ص
(٣٥٠)
٢٤٦ ص
(٣٥١)
٢٤٧ ص
(٣٥٢)
٢٤٧ ص
(٣٥٣)
٢٤٩ ص
(٣٥٤)
٢٥١ ص
(٣٥٥)
٢٥٣ ص
(٣٥٦)
٢٥٣ ص
(٣٥٧)
٢٥٤ ص
(٣٥٨)
٢٥٥ ص
(٣٥٩)
٢٥٦ ص
(٣٦٠)
٢٥٧ ص
(٣٦١)
٢٥٨ ص
(٣٦٢)
٢٥٩ ص
(٣٦٣)
٢٦٠ ص
(٣٦٤)
٢٦٢ ص
(٣٦٥)
٢٦٣ ص
(٣٦٦)
٢٦٣ ص
(٣٦٧)
٢٦٤ ص
(٣٦٨)
٢٦٤ ص
(٣٦٩)
٢٦٥ ص
(٣٧٠)
٢٦٥ ص
(٣٧١)
٢٦٦ ص
(٣٧٢)
٢٦٦ ص
(٣٧٣)
٢٦٧ ص
(٣٧٤)
٢٦٧ ص
(٣٧٥)
٢٦٧ ص
(٣٧٦)
٢٦٨ ص
(٣٧٧)
٢٦٩ ص
(٣٧٨)
٢٦٩ ص
(٣٧٩)
٢٧٢ ص
(٣٨٠)
٢٧٣ ص
(٣٨١)
٢٧٣ ص
(٣٨٢)
٢٧٣ ص
(٣٨٣)
٢٧٤ ص
(٣٨٤)
٢٧٦ ص
(٣٨٥)
٢٧٧ ص
(٣٨٦)
٢٧٨ ص
(٣٨٧)
٢٧٨ ص
(٣٨٨)
٢٨٠ ص
(٣٨٩)
٢٨٣ ص
(٣٩٠)
٢٨٣ ص
(٣٩١)
٢٨٣ ص
(٣٩٢)
٢٨٤ ص
(٣٩٣)
٢٨٥ ص
(٣٩٤)
٢٨٥ ص
(٣٩٥)
٢٨٥ ص
(٣٩٦)
٢٨٦ ص
(٣٩٧)
٢٨٦ ص
(٣٩٨)
٢٨٧ ص
(٣٩٩)
٢٨٨ ص
(٤٠٠)
٢٨٩ ص
(٤٠١)
٢٨٩ ص
(٤٠٢)
٢٩٠ ص
(٤٠٣)
٢٩٠ ص
(٤٠٤)
٢٩٠ ص
(٤٠٥)
٢٩١ ص
(٤٠٦)
٢٩١ ص
(٤٠٧)
٢٩٢ ص
(٤٠٨)
٢٩٣ ص
(٤٠٩)
٢٩٤ ص
(٤١٠)
٢٩٥ ص
(٤١١)
٢٩٦ ص
(٤١٢)
٢٩٦ ص
(٤١٣)
٢٩٨ ص
(٤١٤)
٣٠١ ص
(٤١٥)
٣٠١ ص
(٤١٦)
٣٠٢ ص
(٤١٧)
٣٠٣ ص
(٤١٨)
٣٠٤ ص
(٤١٩)
٣٠٦ ص
(٤٢٠)
٣٠٧ ص
(٤٢١)
٣٠٧ ص
(٤٢٢)
٣٠٨ ص
(٤٢٣)
٣٠٩ ص
(٤٢٤)
٣٠٩ ص
(٤٢٥)
٣١١ ص
(٤٢٦)
٣١٢ ص
(٤٢٧)
٣١٣ ص
(٤٢٨)
٣١٣ ص
(٤٢٩)
٣١٤ ص
(٤٣٠)
٣١٤ ص
(٤٣١)
٣١٥ ص
(٤٣٢)
٣١٦ ص
(٤٣٣)
٣١٧ ص
(٤٣٤)
٣١٩ ص
(٤٣٥)
٣١٩ ص
(٤٣٦)
٣٢٠ ص
(٤٣٧)
٣٢٠ ص
(٤٣٨)
٣٢٠ ص
(٤٣٩)
٣٢١ ص
(٤٤٠)
٣٢١ ص
(٤٤١)
٣٢٢ ص
(٤٤٢)
٣٢٢ ص
(٤٤٣)
٣٢٢ ص
(٤٤٤)
٣٢٣ ص
(٤٤٥)
٣٢٤ ص
(٤٤٦)
٣٢٥ ص
(٤٤٧)
٣٢٧ ص
(٤٤٨)
٣٢٨ ص
(٤٤٩)
٣٢٨ ص
(٤٥٠)
٣٢٩ ص
(٤٥١)
٣٢٩ ص
(٤٥٢)
٣٢٩ ص
(٤٥٣)
٣٣٠ ص
(٤٥٤)
٣٣٠ ص
(٤٥٥)
٣٣١ ص
(٤٥٦)
٣٣١ ص
(٤٥٧)
٣٣٢ ص
(٤٥٨)
٣٣٢ ص
(٤٥٩)
٣٣٢ ص
(٤٦٠)
٣٣٢ ص
(٤٦١)
٣٣٣ ص
(٤٦٢)
٣٣٣ ص
(٤٦٣)
٣٣٣ ص
(٤٦٤)
٣٣٤ ص
(٤٦٥)
٣٣٤ ص
(٤٦٦)
٣٣٤ ص
(٤٦٧)
٣٣٥ ص
(٤٦٨)
٣٣٥ ص
(٤٦٩)
٣٣٥ ص
(٤٧٠)
٣٣٦ ص
(٤٧١)
٣٣٦ ص
(٤٧٢)
٣٣٦ ص
(٤٧٣)
٣٣٧ ص
(٤٧٤)
٣٣٩ ص
(٤٧٥)
٣٣٩ ص
(٤٧٦)
٣٤٠ ص
(٤٧٧)
٣٤٠ ص
(٤٧٨)
٣٤٠ ص
(٤٧٩)
٣٤١ ص
(٤٨٠)
٣٤١ ص
(٤٨١)
٣٤٢ ص
(٤٨٢)
٣٤٢ ص
(٤٨٣)
٣٤٣ ص
(٤٨٤)
٣٤٩ ص
(٤٨٥)
٣٥٠ ص
(٤٨٦)
٣٥٢ ص
(٤٨٧)
٣٥٢ ص
(٤٨٨)
٣٥٣ ص
(٤٨٩)
٣٥٣ ص
(٤٩٠)
٣٥٣ ص
(٤٩١)
٣٥٤ ص
(٤٩٢)
٣٥٥ ص
(٤٩٣)
٣٥٥ ص
(٤٩٤)
٣٥٦ ص
(٤٩٥)
٣٥٧ ص
(٤٩٦)
٣٥٩ ص
(٤٩٧)
٣٥٩ ص
(٤٩٨)
٣٦٠ ص
(٤٩٩)
٣٦٠ ص
(٥٠٠)
٣٦٠ ص
(٥٠١)
٣٦١ ص
(٥٠٢)
٣٦١ ص
(٥٠٣)
٣٦٢ ص
(٥٠٤)
٣٦٢ ص
(٥٠٥)
٣٦٥ ص
(٥٠٦)
٣٦٥ ص
(٥٠٧)
٣٦٦ ص
(٥٠٨)
٣٦٨ ص
(٥٠٩)
٣٦٩ ص
(٥١٠)
٣٧٠ ص
(٥١١)
٣٧١ ص
(٥١٢)
٣٧١ ص
(٥١٣)
٣٧٢ ص
(٥١٤)
٣٧٢ ص
(٥١٥)
٣٧٤ ص
(٥١٦)
٣٧٥ ص
(٥١٧)
٣٧٦ ص
(٥١٨)
٣٧٨ ص
(٥١٩)
٣٧٩ ص
(٥٢٠)
٣٨٠ ص
(٥٢١)
٣٨٠ ص
(٥٢٢)
٣٨١ ص
(٥٢٣)
٣٨١ ص
(٥٢٤)
٣٨١ ص
(٥٢٥)
٣٨٥ ص
(٥٢٦)
٣٨٦ ص
(٥٢٧)
٣٨٧ ص
(٥٢٨)
٣٨٨ ص
(٥٢٩)
٣٨٨ ص
(٥٣٠)
٣٩٢ ص
(٥٣١)
٣٩٤ ص
(٥٣٢)
٣٩٥ ص
(٥٣٣)
٣٩٩ ص
(٥٣٤)
٣٩٩ ص
(٥٣٥)
٣٩٩ ص
(٥٣٦)
٣٩٩ ص
(٥٣٧)
٤٠٠ ص
(٥٣٨)
٤٠٠ ص
(٥٣٩)
٤٠٠ ص
(٥٤٠)
٤٠٣ ص
(٥٤١)
٤٠٣ ص
(٥٤٢)
٤٠٣ ص
(٥٤٣)
٤٠٤ ص
(٥٤٤)
٤٠٤ ص
(٥٤٥)
٤٠٥ ص
(٥٤٦)
٤٠٧ ص
(٥٤٧)
٤٠٨ ص
(٥٤٨)
٤٠٨ ص
(٥٤٩)
٤٠٨ ص
(٥٥٠)
٤٠٩ ص
(٥٥١)
٤١٠ ص
(٥٥٢)
٤١٠ ص
(٥٥٣)
٤١١ ص
(٥٥٤)
٤١١ ص
(٥٥٥)
٤١٢ ص
(٥٥٦)
٤١٢ ص
(٥٥٧)
٤١٣ ص
(٥٥٨)
٤١٤ ص
(٥٥٩)
٤١٤ ص
(٥٦٠)
٤١٥ ص
(٥٦١)
٤١٥ ص
(٥٦٢)
٤١٦ ص
(٥٦٣)
٤١٨ ص
(٥٦٤)
٤١٩ ص
(٥٦٥)
٤٢٠ ص
(٥٦٦)
٤٢١ ص
(٥٦٧)
٤٢٢ ص
(٥٦٨)
٤٢٤ ص
(٥٦٩)
٤٢٥ ص
(٥٧٠)
٤٢٦ ص
(٥٧١)
٤٢٧ ص
(٥٧٢)
٤٣٢ ص
(٥٧٣)
٤٣٣ ص
(٥٧٤)
٤٣٣ ص
(٥٧٥)
٤٣٤ ص
(٥٧٦)
٤٣٧ ص
(٥٧٧)
٤٣٧ ص
(٥٧٨)
٤٣٨ ص
(٥٧٩)
٤٣٩ ص
(٥٨٠)
٤٤٠ ص
(٥٨١)
٤٤١ ص
(٥٨٢)
٤٤٢ ص
(٥٨٣)
٤٤٢ ص
(٥٨٤)
٤٤٢ ص
(٥٨٥)
٤٤٤ ص
(٥٨٦)
٤٤٥ ص
(٥٨٧)
٤٤٦ ص
(٥٨٨)
٤٤٨ ص
(٥٨٩)
٤٥١ ص
(٥٩٠)
٤٥١ ص
(٥٩١)
٤٥٢ ص
(٥٩٢)
٤٥٣ ص
(٥٩٣)
٤٥٣ ص
(٥٩٤)
٤٥٣ ص
(٥٩٥)
٤٥٤ ص
(٥٩٦)
٤٥٦ ص
(٥٩٧)
٤٥٦ ص
(٥٩٨)
٤٥٨ ص
(٥٩٩)
٤٥٨ ص
(٦٠٠)
٤٥٩ ص
(٦٠١)
٤٦١ ص
(٦٠٢)
٤٦٢ ص
(٦٠٣)
٤٦٢ ص
(٦٠٤)
٤٦٣ ص
(٦٠٥)
٤٦٤ ص
(٦٠٦)
٤٦٦ ص
(٦٠٧)
٤٧٠ ص
(٦٠٨)
٤٧١ ص
(٦٠٩)
٤٧١ ص
(٦١٠)
٤٧٣ ص
(٦١١)
٤٧٣ ص
(٦١٢)
٤٧٥ ص
(٦١٣)
٤٧٥ ص
(٦١٤)
٤٧٦ ص
(٦١٥)
٤٧٦ ص
(٦١٦)
٤٧٦ ص
(٦١٧)
٤٧٦ ص
(٦١٨)
٤٧٧ ص
(٦١٩)
٤٧٧ ص
(٦٢٠)
٤٧٨ ص
(٦٢١)
٤٧٩ ص
(٦٢٢)
٤٧٩ ص
(٦٢٣)
٤٨٠ ص
(٦٢٤)
٤٨١ ص
(٦٢٥)
٤٨٢ ص
(٦٢٦)
٤٨٣ ص
(٦٢٧)
٤٨٥ ص
(٦٢٨)
٤٨٥ ص
(٦٢٩)
٤٨٦ ص
(٦٣٠)
٤٨٧ ص
(٦٣١)
٤٨٨ ص
(٦٣٢)
٤٨٩ ص
(٦٣٣)
٤٩٠ ص
(٦٣٤)
٤٩٠ ص
(٦٣٥)
٤٩٢ ص
(٦٣٦)
٤٩٢ ص
(٦٣٧)
٤٩٢ ص
(٦٣٨)
٤٩٣ ص
(٦٣٩)
٤٩٣ ص
(٦٤٠)
٤٩٣ ص
(٦٤١)
٤٩٤ ص
(٦٤٢)
٤٩٥ ص
(٦٤٣)
٤٩٥ ص
(٦٤٤)
٤٩٧ ص
(٦٤٥)
٤٩٧ ص
(٦٤٦)
٤٩٨ ص
(٦٤٧)
٤٩٨ ص
(٦٤٨)
٤٩٩ ص
(٦٤٩)
٤٩٩ ص
(٦٥٠)
٤٩٩ ص
(٦٥١)
٥٠١ ص
(٦٥٢)
٥٠١ ص
(٦٥٣)
٥٠٢ ص
(٦٥٤)
٥٠٢ ص
(٦٥٥)
٥٠٣ ص
(٦٥٦)
٥٠٣ ص
(٦٥٧)
٥٠٤ ص
(٦٥٨)
٥٠٥ ص
(٦٥٩)
٥٠٧ ص
(٦٦٠)
٥٠٨ ص
(٦٦١)
٥٠٩ ص
(٦٦٢)
٥٠٩ ص
(٦٦٣)
٥١٠ ص
(٦٦٤)
٥١٠ ص
(٦٦٥)
٥١٢ ص
(٦٦٦)
٥١٢ ص
(٦٦٧)
٥١٣ ص
(٦٦٨)
٥١٣ ص
(٦٦٩)
٥١٤ ص
(٦٧٠)
٥١٥ ص
(٦٧١)
٥١٦ ص
(٦٧٢)
٥١٦ ص
(٦٧٣)
٥١٦ ص
(٦٧٤)
٥١٧ ص
(٦٧٥)
٥١٨ ص
(٦٧٦)
٥١٨ ص
(٦٧٧)
٥١٨ ص
(٦٧٨)
٥١٩ ص
(٦٧٩)
٥٢٠ ص
(٦٨٠)
٥٢١ ص
(٦٨١)
٥٢٢ ص
(٦٨٢)
٥٢٢ ص
(٦٨٣)
٥٢٢ ص
(٦٨٤)
٥٢٤ ص
(٦٨٥)
٥٢٤ ص
(٦٨٦)
٥٢٤ ص
(٦٨٧)
٥٢٥ ص
(٦٨٨)
٥٢٥ ص
(٦٨٩)
٥٢٥ ص
(٦٩٠)
٥٢٥ ص
(٦٩١)
٥٢٥ ص
(٦٩٢)
٥٢٦ ص
(٦٩٣)
٥٢٨ ص
(٦٩٤)
٥٢٩ ص
(٦٩٥)
٥٢٩ ص
(٦٩٦)
٥٣١ ص
(٦٩٧)
٥٣٢ ص
(٦٩٨)
٥٣٤ ص
(٦٩٩)
٥٣٥ ص
(٧٠٠)
٥٣٥ ص
(٧٠١)
٥٣٦ ص
(٧٠٢)
٥٣٧ ص
(٧٠٣)
٥٣٨ ص
(٧٠٤)
٥٣٨ ص
(٧٠٥)
٥٤٠ ص
(٧٠٦)
٥٤٠ ص
(٧٠٧)
٥٤٠ ص
(٧٠٨)
٥٤١ ص
(٧٠٩)
٥٤٣ ص
(٧١٠)
٥٤٥ ص
(٧١١)
٥٤٦ ص
(٧١٢)
٥٤٨ ص
(٧١٣)
٥٤٨ ص
(٧١٤)
٥٥٠ ص
(٧١٥)
٥٥٠ ص
(٧١٦)
٥٥١ ص
(٧١٧)
٥٥١ ص
(٧١٨)
٥٥٣ ص
(٧١٩)
٥٥٤ ص
(٧٢٠)
٥٥٤ ص
(٧٢١)
٥٥٥ ص
(٧٢٢)
٥٥٦ ص
(٧٢٣)
٥٥٧ ص
(٧٢٤)
٥٥٨ ص
(٧٢٥)
٥٥٨ ص
(٧٢٦)
٥٥٩ ص
(٧٢٧)
٥٦١ ص
(٧٢٨)
٥٦٢ ص
(٧٢٩)
٥٦٢ ص
(٧٣٠)
٥٦٤ ص
(٧٣١)
٥٦٥ ص
(٧٣٢)
٥٦٥ ص
(٧٣٣)
٥٦٦ ص
(٧٣٤)
٥٦٦ ص
(٧٣٥)
٥٦٦ ص
(٧٣٦)
٥٦٧ ص
(٧٣٧)
٥٦٧ ص
(٧٣٨)
٥٦٩ ص
(٧٣٩)
٥٧٠ ص
(٧٤٠)
٥٧١ ص
(٧٤١)
٥٧١ ص
(٧٤٢)
٥٧٣ ص
(٧٤٣)
٥٧٤ ص
(٧٤٤)
٥٧٤ ص
(٧٤٥)
٥٧٥ ص
(٧٤٦)
٥٧٥ ص
(٧٤٧)
٥٧٧ ص
(٧٤٨)
٥٧٨ ص
(٧٤٩)
٥٧٩ ص
(٧٥٠)
٥٨١ ص
(٧٥١)
٥٨٢ ص
(٧٥٢)
٥٨٢ ص
(٧٥٣)
٥٨٤ ص
(٧٥٤)
٥٨٦ ص
(٧٥٥)
٥٨٩ ص
(٧٥٦)
٥٩٠ ص
(٧٥٧)
٥٩٠ ص
(٧٥٨)
٥٩٠ ص
(٧٥٩)
٥٩١ ص
(٧٦٠)
٥٩١ ص
(٧٦١)
٥٩٢ ص
(٧٦٢)
٥٩٢ ص
(٧٦٣)
٥٩٣ ص
(٧٦٤)
٥٩٣ ص
 
٣ ص
٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص
٢٤٦ ص
٢٤٧ ص
٢٤٨ ص
٢٤٩ ص
٢٥٠ ص
٢٥١ ص
٢٥٢ ص
٢٥٣ ص
٢٥٤ ص
٢٥٥ ص
٢٥٦ ص
٢٥٧ ص
٢٥٨ ص
٢٥٩ ص
٢٦٠ ص
٢٦١ ص
٢٦٢ ص
٢٦٣ ص
٢٦٤ ص
٢٦٥ ص
٢٦٦ ص
٢٦٧ ص
٢٦٨ ص
٢٦٩ ص
٢٧٠ ص
٢٧١ ص
٢٧٢ ص
٢٧٣ ص
٢٧٤ ص
٢٧٥ ص
٢٧٦ ص
٢٧٧ ص
٢٧٨ ص
٢٧٩ ص
٢٨٠ ص
٢٨١ ص
٢٨٢ ص
٢٨٣ ص
٢٨٤ ص
٢٨٥ ص
٢٨٦ ص
٢٨٧ ص
٢٨٨ ص
٢٨٩ ص
٢٩٠ ص
٢٩١ ص
٢٩٢ ص
٢٩٣ ص
٢٩٤ ص
٢٩٥ ص
٢٩٦ ص
٢٩٧ ص
٢٩٨ ص
٢٩٩ ص
٣٠٠ ص
٣٠١ ص
٣٠٢ ص
٣٠٣ ص
٣٠٤ ص
٣٠٥ ص
٣٠٦ ص
٣٠٧ ص
٣٠٨ ص
٣٠٩ ص
٣١٠ ص
٣١١ ص
٣١٢ ص
٣١٣ ص
٣١٤ ص
٣١٥ ص
٣١٦ ص
٣١٧ ص
٣١٨ ص
٣١٩ ص
٣٢٠ ص
٣٢١ ص
٣٢٢ ص
٣٢٣ ص
٣٢٤ ص
٣٢٥ ص
٣٢٦ ص
٣٢٧ ص
٣٢٨ ص
٣٢٩ ص
٣٣٠ ص
٣٣١ ص
٣٣٢ ص
٣٣٣ ص
٣٣٤ ص
٣٣٥ ص
٣٣٦ ص
٣٣٧ ص
٣٣٨ ص
٣٣٩ ص
٣٤٠ ص
٣٤١ ص
٣٤٢ ص
٣٤٣ ص
٣٤٤ ص
٣٤٥ ص
٣٤٦ ص
٣٤٧ ص
٣٤٨ ص
٣٤٩ ص
٣٥٠ ص
٣٥١ ص
٣٥٢ ص
٣٥٣ ص
٣٥٤ ص
٣٥٥ ص
٣٥٦ ص
٣٥٧ ص
٣٥٨ ص
٣٥٩ ص
٣٦٠ ص
٣٦١ ص
٣٦٢ ص
٣٦٣ ص
٣٦٤ ص
٣٦٥ ص
٣٦٦ ص
٣٦٧ ص
٣٦٨ ص
٣٦٩ ص
٣٧٠ ص
٣٧١ ص
٣٧٢ ص
٣٧٣ ص
٣٧٤ ص
٣٧٥ ص
٣٧٦ ص
٣٧٧ ص
٣٧٨ ص
٣٧٩ ص
٣٨٠ ص
٣٨١ ص
٣٨٢ ص
٣٨٣ ص
٣٨٤ ص
٣٨٥ ص
٣٨٦ ص
٣٨٧ ص
٣٨٨ ص
٣٨٩ ص
٣٩٠ ص
٣٩١ ص
٣٩٢ ص
٣٩٣ ص
٣٩٤ ص
٣٩٥ ص
٣٩٦ ص
٣٩٧ ص
٣٩٨ ص
٣٩٩ ص
٤٠٠ ص
٤٠١ ص
٤٠٢ ص
٤٠٣ ص
٤٠٤ ص
٤٠٥ ص
٤٠٦ ص
٤٠٧ ص
٤٠٨ ص
٤٠٩ ص
٤١٠ ص
٤١١ ص
٤١٢ ص
٤١٣ ص
٤١٤ ص
٤١٥ ص
٤١٦ ص
٤١٧ ص
٤١٨ ص
٤١٩ ص
٤٢٠ ص
٤٢١ ص
٤٢٢ ص
٤٢٣ ص
٤٢٤ ص
٤٢٥ ص
٤٢٦ ص
٤٢٧ ص
٤٢٨ ص
٤٢٩ ص
٤٣٠ ص
٤٣١ ص
٤٣٢ ص
٤٣٣ ص
٤٣٤ ص
٤٣٥ ص
٤٣٦ ص
٤٣٧ ص
٤٣٨ ص
٤٣٩ ص
٤٤٠ ص
٤٤١ ص
٤٤٢ ص
٤٤٣ ص
٤٤٤ ص
٤٤٥ ص
٤٤٦ ص
٤٤٧ ص
٤٤٨ ص
٤٤٩ ص
٤٥٠ ص
٤٥١ ص
٤٥٢ ص
٤٥٣ ص
٤٥٤ ص
٤٥٥ ص
٤٥٦ ص
٤٥٧ ص
٤٥٨ ص
٤٥٩ ص
٤٦٠ ص
٤٦١ ص
٤٦٢ ص
٤٦٣ ص
٤٦٤ ص
٤٦٥ ص
٤٦٦ ص
٤٦٧ ص
٤٦٨ ص
٤٦٩ ص
٤٧٠ ص
٤٧١ ص
٤٧٢ ص
٤٧٣ ص
٤٧٤ ص
٤٧٥ ص
٤٧٦ ص
٤٧٧ ص
٤٧٨ ص
٤٧٩ ص
٤٨٠ ص
٤٨١ ص
٤٨٢ ص
٤٨٣ ص
٤٨٤ ص
٤٨٥ ص
٤٨٦ ص
٤٨٧ ص
٤٨٨ ص
٤٨٩ ص
٤٩٠ ص
٤٩١ ص
٤٩٢ ص
٤٩٣ ص
٤٩٤ ص
٤٩٥ ص
٤٩٦ ص
٤٩٧ ص
٤٩٨ ص
٤٩٩ ص
٥٠٠ ص
٥٠١ ص
٥٠٢ ص
٥٠٣ ص
٥٠٤ ص
٥٠٥ ص
٥٠٦ ص
٥٠٧ ص
٥٠٨ ص
٥٠٩ ص
٥١٠ ص
٥١١ ص
٥١٢ ص
٥١٣ ص
٥١٤ ص
٥١٥ ص
٥١٦ ص
٥١٧ ص
٥١٨ ص
٥١٩ ص
٥٢٠ ص
٥٢١ ص
٥٢٢ ص
٥٢٣ ص
٥٢٤ ص
٥٢٥ ص
٥٢٦ ص
٥٢٧ ص
٥٢٨ ص
٥٢٩ ص
٥٣٠ ص
٥٣١ ص
٥٣٢ ص
٥٣٣ ص
٥٣٤ ص
٥٣٥ ص
٥٣٦ ص
٥٣٧ ص
٥٣٨ ص
٥٣٩ ص
٥٤٠ ص
٥٤١ ص
٥٤٢ ص
٥٤٣ ص
٥٤٤ ص
٥٤٥ ص
٥٤٦ ص
٥٤٧ ص
٥٤٨ ص
٥٤٩ ص
٥٥٠ ص
٥٥١ ص
٥٥٢ ص
٥٥٣ ص
٥٥٤ ص
٥٥٥ ص
٥٥٦ ص
٥٥٧ ص
٥٥٨ ص
٥٥٩ ص
٥٦٠ ص
٥٦١ ص
٥٦٢ ص
٥٦٣ ص
٥٦٤ ص
٥٦٥ ص
٥٦٦ ص
٥٦٧ ص
٥٦٨ ص
٥٦٩ ص
٥٧٠ ص
٥٧١ ص
٥٧٢ ص
٥٧٣ ص
٥٧٤ ص
٥٧٥ ص
٥٧٦ ص
٥٧٧ ص
٥٧٨ ص
٥٧٩ ص
٥٨٠ ص
٥٨١ ص
٥٨٢ ص
٥٨٣ ص
٥٨٤ ص
٥٨٥ ص
٥٨٦ ص
٥٨٧ ص
٥٨٨ ص
٥٨٩ ص
٥٩٠ ص
٥٩١ ص
٥٩٢ ص
٥٩٣ ص
٥٩٤ ص
٥٩٥ ص

زاد المسير في علم التفسير - ابن الجوزي - الصفحة ٢٧٨

والثاني: أن الموجِب للنعيم الرضوان، والموجَب ثمرة الموجب، فهو الأصل.

[سورة التوبة (٩) : آية ٧٣]
يا أَيُّهَا النَّبِيُّ جاهِدِ الْكُفَّارَ وَالْمُنافِقِينَ وَاغْلُظْ عَلَيْهِمْ وَمَأْواهُمْ جَهَنَّمُ وَبِئْسَ الْمَصِيرُ (٧٣)
قوله تعالى: جاهِدِ الْكُفَّارَ وَالْمُنافِقِينَ أما جهاد الكفار فبالسيف. وفي جهاد المنافقين قولان [١] : أحدهما: أنه باللسان، قاله ابن عباس، والحسن، والضحاك، والربيع بن أنس. والثاني:
جهادهم باقامة الحدود عليهم، روي عن الحسن وقتادة. فان قيل: إذا كان رسول الله صلى الله عليه وسلم قد أمر بجهادهم وهو يعلم أعيانهم، فكيف تركهم بين أظهر أصحابه فلم يقتلهم [٢] ؟. فالجواب: أنه إنما أُمر بقتال من أظهر كلمة الكفر وأقام عليها، فأما من إذا أُطلع على كفره، أنكر وحلف وقال: إني مسلم، فإنّه أمر أن يأخذ بظاهر أمره، ولا يبحث عن سِرِّه.
قوله تعالى: وَاغْلُظْ عَلَيْهِمْ قال ابن عباس: يريد شدة الانتهار لهم، والنظر بالبغضة والمقت.
وفي الهاء والميم من «عليهم» قولان: أحدهما: أنه يرجع إلى الفريقين، قاله ابن عباس. والثاني: إلى المنافقين، قاله مقاتل.

[سورة التوبة (٩) : آية ٧٤]
يَحْلِفُونَ بِاللَّهِ ما قالُوا وَلَقَدْ قالُوا كَلِمَةَ الْكُفْرِ وَكَفَرُوا بَعْدَ إِسْلامِهِمْ وَهَمُّوا بِما لَمْ يَنالُوا وَما نَقَمُوا إِلاَّ أَنْ أَغْناهُمُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ مِنْ فَضْلِهِ فَإِنْ يَتُوبُوا يَكُ خَيْراً لَهُمْ وَإِنْ يَتَوَلَّوْا يُعَذِّبْهُمُ اللَّهُ عَذاباً أَلِيماً فِي الدُّنْيا وَالْآخِرَةِ وَما لَهُمْ فِي الْأَرْضِ مِنْ وَلِيٍّ وَلا نَصِيرٍ (٧٤)
قوله تعالى: يَحْلِفُونَ بِاللَّهِ ما قالُوا في سبب نزولها ثلاثة أقوال [٣] :


[١] قال الحافظ ابن كثير رحمه الله في «تفسيره» ٢/ ٤٥٩: إنه لا منافاة بين هذه الأقوال لأنه تارة يؤاخذهم بهذا وتارة بهذا بحسب الأحوال والله أعلم.
[٢] قال ابن العربي رحمه الله في «أحكام القرآن» ٢/ ٥٤٤: قال علماء الإسلام ما تقدم، فأشكل ذلك واستبهم ولا أدري صحة هذه الأقوال في السند. أما المعنى فإن من المعلوم في الشريعة أن النبي صلى الله عليه وسلم كان يجاهد الكفار بالسيف على اختلاف أنواعهم، حسب ما تقدم بيانه. وأما المنافقون فكان مع علمه بهم يعرض عنهم ويكتفي بظاهر إسلامهم ويسمع أخبارهم فيلغيها بالبقاء عليهم، وانتظار الفيئة إلى الحق بهم، وإبقاء على قومهم، لئلا تثور نفوسهم عند قتلهم، وحذرا من سوء الشنعة في أن يتحدث الناس أن محمدا يقتل أصحابه، فكان لمجموع هذه الأمور يقبل ظاهر إيمانهم، وبادي صلاتهم، وغزوهم، ويكل سرائرهم إلى ربهم، وتارة كان يبسط لهم وجهه الكريم، وأخرى كان يظهر التغير عليهم. وأما إقامة الحجة باللسان فكانت دائمة، وأما قول من قال: إن جهاد المنافقين بإقامة الحدود فيهم لأن أكثر إصابة الحدود كانت عندهم فإنه دعوى لا برهان عليها وليس العاصي بمنافق، إنما المنافق بما يكون في قلبه النفاق كامنا، لا بما تتلبس به الجوارح ظاهرا، وأخبار المحدودين يشهد مساقها أنهم لم يكونوا منافقين.
[٣] قال الطبري في «تفسيره» ٦/ ٤٢٢: والصواب من القول في ذلك عندنا أن يقال: إن الله تعالى أخبر عن المنافقين أنهم يحلفون بالله كذبا على كلمة كفر تكلموا بها، أنهم لم يقولوها. وجائز أن يكون ذلك القول أن الجلاس قاله، وجائز أن يكون قائله عبد الله بن أبي بن سلول، والقول ما ذكر قتادة عنه أنه قال ولا علم لنا بأي ذلك من أي إذا كان لا خبر بأحدهما يوجب الحجة، ويتوصل به إلى يقين العلم به، وليس مما يدرك علمه بفطرة العقل، فالصواب أن يقال فيه كما قال الله جل ثناؤه: «يحلفون بالله ما قالوا ولقد قالوا كلمة الكفر وكفروا بعد إسلامهم» . ا. هـ.