زاد المسير في علم التفسير
(١)
٥ ص
(٢)
٥ ص
(٣)
٧ ص
(٤)
٨ ص
(٥)
٨ ص
(٦)
٩ ص
(٧)
٩ ص
(٨)
٩ ص
(٩)
١١ ص
(١٠)
١١ ص
(١١)
١١ ص
(١٢)
١٢ ص
(١٣)
١٢ ص
(١٤)
١٢ ص
(١٥)
١٣ ص
(١٦)
١٤ ص
(١٧)
١٤ ص
(١٨)
١٤ ص
(١٩)
١٤ ص
(٢٠)
١٤ ص
(٢١)
١٥ ص
(٢٢)
١٦ ص
(٢٣)
١٦ ص
(٢٤)
١٦ ص
(٢٥)
١٧ ص
(٢٦)
١٧ ص
(٢٧)
٢٠ ص
(٢٨)
٢٠ ص
(٢٩)
٢١ ص
(٣٠)
٢١ ص
(٣١)
٢٢ ص
(٣٢)
٢٢ ص
(٣٣)
٢٤ ص
(٣٤)
٢٥ ص
(٣٥)
٢٥ ص
(٣٦)
٢٦ ص
(٣٧)
٢٦ ص
(٣٨)
٢٧ ص
(٣٩)
٢٧ ص
(٤٠)
٢٨ ص
(٤١)
٢٨ ص
(٤٢)
٢٨ ص
(٤٣)
٢٩ ص
(٤٤)
٢٩ ص
(٤٥)
٣٠ ص
(٤٦)
٣٠ ص
(٤٧)
٣٠ ص
(٤٨)
٣٠ ص
(٤٩)
٣١ ص
(٥٠)
٣١ ص
(٥١)
٣٤ ص
(٥٢)
٣٤ ص
(٥٣)
٣٥ ص
(٥٤)
٣٦ ص
(٥٥)
٣٦ ص
(٥٦)
٣٧ ص
(٥٧)
٣٧ ص
(٥٨)
٣٨ ص
(٥٩)
٣٨ ص
(٦٠)
٣٩ ص
(٦١)
٣٩ ص
(٦٢)
٣٩ ص
(٦٣)
٤١ ص
(٦٤)
٤١ ص
(٦٥)
٤١ ص
(٦٦)
٤١ ص
(٦٧)
٤٢ ص
(٦٨)
٤٣ ص
(٦٩)
٤٤ ص
(٧٠)
٤٦ ص
(٧١)
٤٦ ص
(٧٢)
٤٧ ص
(٧٣)
٤٨ ص
(٧٤)
٤٩ ص
(٧٥)
٤٩ ص
(٧٦)
٥٠ ص
(٧٧)
٥٠ ص
(٧٨)
٥١ ص
(٧٩)
٥١ ص
(٨٠)
٥٢ ص
(٨١)
٥٢ ص
(٨٢)
٥٤ ص
(٨٣)
٥٥ ص
(٨٤)
٥٦ ص
(٨٥)
٥٧ ص
(٨٦)
٥٨ ص
(٨٧)
٥٨ ص
(٨٨)
٥٨ ص
(٨٩)
٥٩ ص
(٩٠)
٦١ ص
(٩١)
٦٢ ص
(٩٢)
٦٢ ص
(٩٣)
٦٣ ص
(٩٤)
٦٣ ص
(٩٥)
٦٤ ص
(٩٦)
٦٤ ص
(٩٧)
٦٥ ص
(٩٨)
٦٦ ص
(٩٩)
٦٧ ص
(١٠٠)
٦٨ ص
(١٠١)
٦٩ ص
(١٠٢)
٦٩ ص
(١٠٣)
٦٩ ص
(١٠٤)
٦٩ ص
(١٠٥)
٧٠ ص
(١٠٦)
٧٠ ص
(١٠٧)
٧١ ص
(١٠٨)
٧١ ص
(١٠٩)
٧٢ ص
(١١٠)
٧٣ ص
(١١١)
٧٤ ص
(١١٢)
٧٤ ص
(١١٣)
٧٥ ص
(١١٤)
٧٦ ص
(١١٥)
٧٦ ص
(١١٦)
٧٧ ص
(١١٧)
٧٨ ص
(١١٨)
٧٨ ص
(١١٩)
٧٩ ص
(١٢٠)
٧٩ ص
(١٢١)
٧٩ ص
(١٢٢)
٨٠ ص
(١٢٣)
٨٠ ص
(١٢٤)
٨١ ص
(١٢٥)
٨٢ ص
(١٢٦)
٨٢ ص
(١٢٧)
٨٣ ص
(١٢٨)
٨٤ ص
(١٢٩)
٨٥ ص
(١٣٠)
٨٦ ص
(١٣١)
٨٧ ص
(١٣٢)
٨٨ ص
(١٣٣)
٨٩ ص
(١٣٤)
٩٠ ص
(١٣٥)
٩٠ ص
(١٣٦)
٩٠ ص
(١٣٧)
٩١ ص
(١٣٨)
٩١ ص
(١٣٩)
٩٣ ص
(١٤٠)
٩٣ ص
(١٤١)
٩٤ ص
(١٤٢)
٩٤ ص
(١٤٣)
٩٥ ص
(١٤٤)
٩٥ ص
(١٤٥)
٩٦ ص
(١٤٦)
٩٧ ص
(١٤٧)
٩٧ ص
(١٤٨)
٩٨ ص
(١٤٩)
٩٨ ص
(١٥٠)
٩٩ ص
(١٥١)
١٠٠ ص
(١٥٢)
١٠٠ ص
(١٥٣)
١٠٠ ص
(١٥٤)
١٠١ ص
(١٥٥)
١٠١ ص
(١٥٦)
١٠٢ ص
(١٥٧)
١٠٢ ص
(١٥٨)
١٠٢ ص
(١٥٩)
١٠٤ ص
(١٦٠)
١٠٤ ص
(١٦١)
١٠٥ ص
(١٦٢)
١٠٦ ص
(١٦٣)
١٠٦ ص
(١٦٤)
١٠٦ ص
(١٦٥)
١٠٦ ص
(١٦٦)
١٠٧ ص
(١٦٧)
١٠٨ ص
(١٦٨)
١٠٨ ص
(١٦٩)
١٠٩ ص
(١٧٠)
١١٠ ص
(١٧١)
١١١ ص
(١٧٢)
١١١ ص
(١٧٣)
١١٢ ص
(١٧٤)
١١٢ ص
(١٧٥)
١١٤ ص
(١٧٦)
١١٥ ص
(١٧٧)
١١٦ ص
(١٧٨)
١١٦ ص
(١٧٩)
١١٧ ص
(١٨٠)
١١٨ ص
(١٨١)
١١٨ ص
(١٨٢)
١٢٠ ص
(١٨٣)
١٢٠ ص
(١٨٤)
١٢٢ ص
(١٨٥)
١٢٣ ص
(١٨٦)
١٢٤ ص
(١٨٧)
١٢٤ ص
(١٨٨)
١٢٤ ص
(١٨٩)
١٢٥ ص
(١٩٠)
١٢٥ ص
(١٩١)
١٢٦ ص
(١٩٢)
١٢٦ ص
(١٩٣)
١٢٦ ص
(١٩٤)
١٢٩ ص
(١٩٥)
١٣٠ ص
(١٩٦)
١٣٠ ص
(١٩٧)
١٣٢ ص
(١٩٨)
١٣٢ ص
(١٩٩)
١٣٣ ص
(٢٠٠)
١٣٣ ص
(٢٠١)
١٣٤ ص
(٢٠٢)
١٣٤ ص
(٢٠٣)
١٣٥ ص
(٢٠٤)
١٣٥ ص
(٢٠٥)
١٣٦ ص
(٢٠٦)
١٣٦ ص
(٢٠٧)
١٣٧ ص
(٢٠٨)
١٣٧ ص
(٢٠٩)
١٣٨ ص
(٢١٠)
١٣٨ ص
(٢١١)
١٤٠ ص
(٢١٢)
١٤٠ ص
(٢١٣)
١٤٠ ص
(٢١٤)
١٤٠ ص
(٢١٥)
١٤١ ص
(٢١٦)
١٤٢ ص
(٢١٧)
١٤٢ ص
(٢١٨)
١٤٤ ص
(٢١٩)
١٤٥ ص
(٢٢٠)
١٤٦ ص
(٢٢١)
١٤٧ ص
(٢٢٢)
١٤٧ ص
(٢٢٣)
١٤٩ ص
(٢٢٤)
١٥٠ ص
(٢٢٥)
١٥٠ ص
(٢٢٦)
١٥١ ص
(٢٢٧)
١٥١ ص
(٢٢٨)
١٥١ ص
(٢٢٩)
١٥٣ ص
(٢٣٠)
١٥٤ ص
(٢٣١)
١٥٥ ص
(٢٣٢)
١٥٥ ص
(٢٣٣)
١٥٧ ص
(٢٣٤)
١٥٨ ص
(٢٣٥)
١٥٨ ص
(٢٣٦)
١٥٩ ص
(٢٣٧)
١٦١ ص
(٢٣٨)
١٦٢ ص
(٢٣٩)
١٦٢ ص
(٢٤٠)
١٦٣ ص
(٢٤١)
١٦٣ ص
(٢٤٢)
١٦٤ ص
(٢٤٣)
١٦٥ ص
(٢٤٤)
١٦٦ ص
(٢٤٥)
١٦٦ ص
(٢٤٦)
١٦٧ ص
(٢٤٧)
١٦٨ ص
(٢٤٨)
١٦٨ ص
(٢٤٩)
١٦٨ ص
(٢٥٠)
١٧٠ ص
(٢٥١)
١٧١ ص
(٢٥٢)
١٧١ ص
(٢٥٣)
١٧٢ ص
(٢٥٤)
١٧٣ ص
(٢٥٥)
١٧٣ ص
(٢٥٦)
١٧٤ ص
(٢٥٧)
١٧٤ ص
(٢٥٨)
١٧٦ ص
(٢٥٩)
١٧٦ ص
(٢٦٠)
١٧٨ ص
(٢٦١)
١٧٩ ص
(٢٦٢)
١٧٩ ص
(٢٦٣)
١٧٩ ص
(٢٦٤)
١٨٠ ص
(٢٦٥)
١٨٠ ص
(٢٦٦)
١٨٠ ص
(٢٦٧)
١٨١ ص
(٢٦٨)
١٨٢ ص
(٢٦٩)
١٨٢ ص
(٢٧٠)
١٨٣ ص
(٢٧١)
١٨٤ ص
(٢٧٢)
١٨٤ ص
(٢٧٣)
١٨٦ ص
(٢٧٤)
١٨٦ ص
(٢٧٥)
١٨٨ ص
(٢٧٦)
١٨٨ ص
(٢٧٧)
١٨٩ ص
(٢٧٨)
١٨٩ ص
(٢٧٩)
١٩٠ ص
(٢٨٠)
١٩١ ص
(٢٨١)
١٩٢ ص
(٢٨٢)
١٩٣ ص
(٢٨٣)
١٩٤ ص
(٢٨٤)
١٩٥ ص
(٢٨٥)
١٩٧ ص
(٢٨٦)
١٩٨ ص
(٢٨٧)
١٩٩ ص
(٢٨٨)
١٩٩ ص
(٢٨٩)
٢٠١ ص
(٢٩٠)
٢٠٢ ص
(٢٩١)
٢٠٢ ص
(٢٩٢)
٢٠٤ ص
(٢٩٣)
٢٠٤ ص
(٢٩٤)
٢٠٥ ص
(٢٩٥)
٢٠٥ ص
(٢٩٦)
٢٠٦ ص
(٢٩٧)
٢٠٧ ص
(٢٩٨)
٢٠٨ ص
(٢٩٩)
٢٠٩ ص
(٣٠٠)
٢١٠ ص
(٣٠١)
٢١٠ ص
(٣٠٢)
٢١١ ص
(٣٠٣)
٢١١ ص
(٣٠٤)
٢١١ ص
(٣٠٥)
٢١٣ ص
(٣٠٦)
٢١٤ ص
(٣٠٧)
٢١٤ ص
(٣٠٨)
٢١٥ ص
(٣٠٩)
٢١٥ ص
(٣١٠)
٢١٦ ص
(٣١١)
٢١٦ ص
(٣١٢)
٢١٧ ص
(٣١٣)
٢١٨ ص
(٣١٤)
٢١٨ ص
(٣١٥)
٢١٨ ص
(٣١٦)
٢١٨ ص
(٣١٧)
٢١٩ ص
(٣١٨)
٢١٩ ص
(٣١٩)
٢١٩ ص
(٣٢٠)
٢١٩ ص
(٣٢١)
٢٢٠ ص
(٣٢٢)
٢٢٠ ص
(٣٢٣)
٢٢٢ ص
(٣٢٤)
٢٢٢ ص
(٣٢٥)
٢٢٢ ص
(٣٢٦)
٢٢٣ ص
(٣٢٧)
٢٢٤ ص
(٣٢٨)
٢٢٥ ص
(٣٢٩)
٢٢٦ ص
(٣٣٠)
٢٢٧ ص
(٣٣١)
٢٢٨ ص
(٣٣٢)
٢٢٩ ص
(٣٣٣)
٢٣٠ ص
(٣٣٤)
٢٣٠ ص
(٣٣٥)
٢٣٣ ص
(٣٣٦)
٢٣٤ ص
(٣٣٧)
٢٣٦ ص
(٣٣٨)
٢٣٦ ص
(٣٣٩)
٢٣٧ ص
(٣٤٠)
٢٣٧ ص
(٣٤١)
٢٣٨ ص
(٣٤٢)
٢٣٩ ص
(٣٤٣)
٢٤٠ ص
(٣٤٤)
٢٤١ ص
(٣٤٥)
٢٤١ ص
(٣٤٦)
٢٤٢ ص
(٣٤٧)
٢٤٣ ص
(٣٤٨)
٢٤٤ ص
(٣٤٩)
٢٤٥ ص
(٣٥٠)
٢٤٦ ص
(٣٥١)
٢٤٧ ص
(٣٥٢)
٢٤٧ ص
(٣٥٣)
٢٤٩ ص
(٣٥٤)
٢٥١ ص
(٣٥٥)
٢٥٣ ص
(٣٥٦)
٢٥٣ ص
(٣٥٧)
٢٥٤ ص
(٣٥٨)
٢٥٥ ص
(٣٥٩)
٢٥٦ ص
(٣٦٠)
٢٥٧ ص
(٣٦١)
٢٥٨ ص
(٣٦٢)
٢٥٩ ص
(٣٦٣)
٢٦٠ ص
(٣٦٤)
٢٦٢ ص
(٣٦٥)
٢٦٣ ص
(٣٦٦)
٢٦٣ ص
(٣٦٧)
٢٦٤ ص
(٣٦٨)
٢٦٤ ص
(٣٦٩)
٢٦٥ ص
(٣٧٠)
٢٦٥ ص
(٣٧١)
٢٦٦ ص
(٣٧٢)
٢٦٦ ص
(٣٧٣)
٢٦٧ ص
(٣٧٤)
٢٦٧ ص
(٣٧٥)
٢٦٧ ص
(٣٧٦)
٢٦٨ ص
(٣٧٧)
٢٦٩ ص
(٣٧٨)
٢٦٩ ص
(٣٧٩)
٢٧٢ ص
(٣٨٠)
٢٧٣ ص
(٣٨١)
٢٧٣ ص
(٣٨٢)
٢٧٣ ص
(٣٨٣)
٢٧٤ ص
(٣٨٤)
٢٧٦ ص
(٣٨٥)
٢٧٧ ص
(٣٨٦)
٢٧٨ ص
(٣٨٧)
٢٧٨ ص
(٣٨٨)
٢٨٠ ص
(٣٨٩)
٢٨٣ ص
(٣٩٠)
٢٨٣ ص
(٣٩١)
٢٨٣ ص
(٣٩٢)
٢٨٤ ص
(٣٩٣)
٢٨٥ ص
(٣٩٤)
٢٨٥ ص
(٣٩٥)
٢٨٥ ص
(٣٩٦)
٢٨٦ ص
(٣٩٧)
٢٨٦ ص
(٣٩٨)
٢٨٧ ص
(٣٩٩)
٢٨٨ ص
(٤٠٠)
٢٨٩ ص
(٤٠١)
٢٨٩ ص
(٤٠٢)
٢٩٠ ص
(٤٠٣)
٢٩٠ ص
(٤٠٤)
٢٩٠ ص
(٤٠٥)
٢٩١ ص
(٤٠٦)
٢٩١ ص
(٤٠٧)
٢٩٢ ص
(٤٠٨)
٢٩٣ ص
(٤٠٩)
٢٩٤ ص
(٤١٠)
٢٩٥ ص
(٤١١)
٢٩٦ ص
(٤١٢)
٢٩٦ ص
(٤١٣)
٢٩٨ ص
(٤١٤)
٣٠١ ص
(٤١٥)
٣٠١ ص
(٤١٦)
٣٠٢ ص
(٤١٧)
٣٠٣ ص
(٤١٨)
٣٠٤ ص
(٤١٩)
٣٠٦ ص
(٤٢٠)
٣٠٧ ص
(٤٢١)
٣٠٧ ص
(٤٢٢)
٣٠٨ ص
(٤٢٣)
٣٠٩ ص
(٤٢٤)
٣٠٩ ص
(٤٢٥)
٣١١ ص
(٤٢٦)
٣١٢ ص
(٤٢٧)
٣١٣ ص
(٤٢٨)
٣١٣ ص
(٤٢٩)
٣١٤ ص
(٤٣٠)
٣١٤ ص
(٤٣١)
٣١٥ ص
(٤٣٢)
٣١٦ ص
(٤٣٣)
٣١٧ ص
(٤٣٤)
٣١٩ ص
(٤٣٥)
٣١٩ ص
(٤٣٦)
٣٢٠ ص
(٤٣٧)
٣٢٠ ص
(٤٣٨)
٣٢٠ ص
(٤٣٩)
٣٢١ ص
(٤٤٠)
٣٢١ ص
(٤٤١)
٣٢٢ ص
(٤٤٢)
٣٢٢ ص
(٤٤٣)
٣٢٢ ص
(٤٤٤)
٣٢٣ ص
(٤٤٥)
٣٢٤ ص
(٤٤٦)
٣٢٥ ص
(٤٤٧)
٣٢٧ ص
(٤٤٨)
٣٢٨ ص
(٤٤٩)
٣٢٨ ص
(٤٥٠)
٣٢٩ ص
(٤٥١)
٣٢٩ ص
(٤٥٢)
٣٢٩ ص
(٤٥٣)
٣٣٠ ص
(٤٥٤)
٣٣٠ ص
(٤٥٥)
٣٣١ ص
(٤٥٦)
٣٣١ ص
(٤٥٧)
٣٣٢ ص
(٤٥٨)
٣٣٢ ص
(٤٥٩)
٣٣٢ ص
(٤٦٠)
٣٣٢ ص
(٤٦١)
٣٣٣ ص
(٤٦٢)
٣٣٣ ص
(٤٦٣)
٣٣٣ ص
(٤٦٤)
٣٣٤ ص
(٤٦٥)
٣٣٤ ص
(٤٦٦)
٣٣٤ ص
(٤٦٧)
٣٣٥ ص
(٤٦٨)
٣٣٥ ص
(٤٦٩)
٣٣٥ ص
(٤٧٠)
٣٣٦ ص
(٤٧١)
٣٣٦ ص
(٤٧٢)
٣٣٦ ص
(٤٧٣)
٣٣٧ ص
(٤٧٤)
٣٣٩ ص
(٤٧٥)
٣٣٩ ص
(٤٧٦)
٣٤٠ ص
(٤٧٧)
٣٤٠ ص
(٤٧٨)
٣٤٠ ص
(٤٧٩)
٣٤١ ص
(٤٨٠)
٣٤١ ص
(٤٨١)
٣٤٢ ص
(٤٨٢)
٣٤٢ ص
(٤٨٣)
٣٤٣ ص
(٤٨٤)
٣٤٩ ص
(٤٨٥)
٣٥٠ ص
(٤٨٦)
٣٥٢ ص
(٤٨٧)
٣٥٢ ص
(٤٨٨)
٣٥٣ ص
(٤٨٩)
٣٥٣ ص
(٤٩٠)
٣٥٣ ص
(٤٩١)
٣٥٤ ص
(٤٩٢)
٣٥٥ ص
(٤٩٣)
٣٥٥ ص
(٤٩٤)
٣٥٦ ص
(٤٩٥)
٣٥٧ ص
(٤٩٦)
٣٥٩ ص
(٤٩٧)
٣٥٩ ص
(٤٩٨)
٣٦٠ ص
(٤٩٩)
٣٦٠ ص
(٥٠٠)
٣٦٠ ص
(٥٠١)
٣٦١ ص
(٥٠٢)
٣٦١ ص
(٥٠٣)
٣٦٢ ص
(٥٠٤)
٣٦٢ ص
(٥٠٥)
٣٦٥ ص
(٥٠٦)
٣٦٥ ص
(٥٠٧)
٣٦٦ ص
(٥٠٨)
٣٦٨ ص
(٥٠٩)
٣٦٩ ص
(٥١٠)
٣٧٠ ص
(٥١١)
٣٧١ ص
(٥١٢)
٣٧١ ص
(٥١٣)
٣٧٢ ص
(٥١٤)
٣٧٢ ص
(٥١٥)
٣٧٤ ص
(٥١٦)
٣٧٥ ص
(٥١٧)
٣٧٦ ص
(٥١٨)
٣٧٨ ص
(٥١٩)
٣٧٩ ص
(٥٢٠)
٣٨٠ ص
(٥٢١)
٣٨٠ ص
(٥٢٢)
٣٨١ ص
(٥٢٣)
٣٨١ ص
(٥٢٤)
٣٨١ ص
(٥٢٥)
٣٨٥ ص
(٥٢٦)
٣٨٦ ص
(٥٢٧)
٣٨٧ ص
(٥٢٨)
٣٨٨ ص
(٥٢٩)
٣٨٨ ص
(٥٣٠)
٣٩٢ ص
(٥٣١)
٣٩٤ ص
(٥٣٢)
٣٩٥ ص
(٥٣٣)
٣٩٩ ص
(٥٣٤)
٣٩٩ ص
(٥٣٥)
٣٩٩ ص
(٥٣٦)
٣٩٩ ص
(٥٣٧)
٤٠٠ ص
(٥٣٨)
٤٠٠ ص
(٥٣٩)
٤٠٠ ص
(٥٤٠)
٤٠٣ ص
(٥٤١)
٤٠٣ ص
(٥٤٢)
٤٠٣ ص
(٥٤٣)
٤٠٤ ص
(٥٤٤)
٤٠٤ ص
(٥٤٥)
٤٠٥ ص
(٥٤٦)
٤٠٧ ص
(٥٤٧)
٤٠٨ ص
(٥٤٨)
٤٠٨ ص
(٥٤٩)
٤٠٨ ص
(٥٥٠)
٤٠٩ ص
(٥٥١)
٤١٠ ص
(٥٥٢)
٤١٠ ص
(٥٥٣)
٤١١ ص
(٥٥٤)
٤١١ ص
(٥٥٥)
٤١٢ ص
(٥٥٦)
٤١٢ ص
(٥٥٧)
٤١٣ ص
(٥٥٨)
٤١٤ ص
(٥٥٩)
٤١٤ ص
(٥٦٠)
٤١٥ ص
(٥٦١)
٤١٥ ص
(٥٦٢)
٤١٦ ص
(٥٦٣)
٤١٨ ص
(٥٦٤)
٤١٩ ص
(٥٦٥)
٤٢٠ ص
(٥٦٦)
٤٢١ ص
(٥٦٧)
٤٢٢ ص
(٥٦٨)
٤٢٤ ص
(٥٦٩)
٤٢٥ ص
(٥٧٠)
٤٢٦ ص
(٥٧١)
٤٢٧ ص
(٥٧٢)
٤٣٢ ص
(٥٧٣)
٤٣٣ ص
(٥٧٤)
٤٣٣ ص
(٥٧٥)
٤٣٤ ص
(٥٧٦)
٤٣٧ ص
(٥٧٧)
٤٣٧ ص
(٥٧٨)
٤٣٨ ص
(٥٧٩)
٤٣٩ ص
(٥٨٠)
٤٤٠ ص
(٥٨١)
٤٤١ ص
(٥٨٢)
٤٤٢ ص
(٥٨٣)
٤٤٢ ص
(٥٨٤)
٤٤٢ ص
(٥٨٥)
٤٤٤ ص
(٥٨٦)
٤٤٥ ص
(٥٨٧)
٤٤٦ ص
(٥٨٨)
٤٤٨ ص
(٥٨٩)
٤٥١ ص
(٥٩٠)
٤٥١ ص
(٥٩١)
٤٥٢ ص
(٥٩٢)
٤٥٣ ص
(٥٩٣)
٤٥٣ ص
(٥٩٤)
٤٥٣ ص
(٥٩٥)
٤٥٤ ص
(٥٩٦)
٤٥٦ ص
(٥٩٧)
٤٥٦ ص
(٥٩٨)
٤٥٨ ص
(٥٩٩)
٤٥٨ ص
(٦٠٠)
٤٥٩ ص
(٦٠١)
٤٦١ ص
(٦٠٢)
٤٦٢ ص
(٦٠٣)
٤٦٢ ص
(٦٠٤)
٤٦٣ ص
(٦٠٥)
٤٦٤ ص
(٦٠٦)
٤٦٦ ص
(٦٠٧)
٤٧٠ ص
(٦٠٨)
٤٧١ ص
(٦٠٩)
٤٧١ ص
(٦١٠)
٤٧٣ ص
(٦١١)
٤٧٣ ص
(٦١٢)
٤٧٥ ص
(٦١٣)
٤٧٥ ص
(٦١٤)
٤٧٦ ص
(٦١٥)
٤٧٦ ص
(٦١٦)
٤٧٦ ص
(٦١٧)
٤٧٦ ص
(٦١٨)
٤٧٧ ص
(٦١٩)
٤٧٧ ص
(٦٢٠)
٤٧٨ ص
(٦٢١)
٤٧٩ ص
(٦٢٢)
٤٧٩ ص
(٦٢٣)
٤٨٠ ص
(٦٢٤)
٤٨١ ص
(٦٢٥)
٤٨٢ ص
(٦٢٦)
٤٨٣ ص
(٦٢٧)
٤٨٥ ص
(٦٢٨)
٤٨٥ ص
(٦٢٩)
٤٨٦ ص
(٦٣٠)
٤٨٧ ص
(٦٣١)
٤٨٨ ص
(٦٣٢)
٤٨٩ ص
(٦٣٣)
٤٩٠ ص
(٦٣٤)
٤٩٠ ص
(٦٣٥)
٤٩٢ ص
(٦٣٦)
٤٩٢ ص
(٦٣٧)
٤٩٢ ص
(٦٣٨)
٤٩٣ ص
(٦٣٩)
٤٩٣ ص
(٦٤٠)
٤٩٣ ص
(٦٤١)
٤٩٤ ص
(٦٤٢)
٤٩٥ ص
(٦٤٣)
٤٩٥ ص
(٦٤٤)
٤٩٧ ص
(٦٤٥)
٤٩٧ ص
(٦٤٦)
٤٩٨ ص
(٦٤٧)
٤٩٨ ص
(٦٤٨)
٤٩٩ ص
(٦٤٩)
٤٩٩ ص
(٦٥٠)
٤٩٩ ص
(٦٥١)
٥٠١ ص
(٦٥٢)
٥٠١ ص
(٦٥٣)
٥٠٢ ص
(٦٥٤)
٥٠٢ ص
(٦٥٥)
٥٠٣ ص
(٦٥٦)
٥٠٣ ص
(٦٥٧)
٥٠٤ ص
(٦٥٨)
٥٠٥ ص
(٦٥٩)
٥٠٧ ص
(٦٦٠)
٥٠٨ ص
(٦٦١)
٥٠٩ ص
(٦٦٢)
٥٠٩ ص
(٦٦٣)
٥١٠ ص
(٦٦٤)
٥١٠ ص
(٦٦٥)
٥١٢ ص
(٦٦٦)
٥١٢ ص
(٦٦٧)
٥١٣ ص
(٦٦٨)
٥١٣ ص
(٦٦٩)
٥١٤ ص
(٦٧٠)
٥١٥ ص
(٦٧١)
٥١٦ ص
(٦٧٢)
٥١٦ ص
(٦٧٣)
٥١٦ ص
(٦٧٤)
٥١٧ ص
(٦٧٥)
٥١٨ ص
(٦٧٦)
٥١٨ ص
(٦٧٧)
٥١٨ ص
(٦٧٨)
٥١٩ ص
(٦٧٩)
٥٢٠ ص
(٦٨٠)
٥٢١ ص
(٦٨١)
٥٢٢ ص
(٦٨٢)
٥٢٢ ص
(٦٨٣)
٥٢٢ ص
(٦٨٤)
٥٢٤ ص
(٦٨٥)
٥٢٤ ص
(٦٨٦)
٥٢٤ ص
(٦٨٧)
٥٢٥ ص
(٦٨٨)
٥٢٥ ص
(٦٨٩)
٥٢٥ ص
(٦٩٠)
٥٢٥ ص
(٦٩١)
٥٢٥ ص
(٦٩٢)
٥٢٦ ص
(٦٩٣)
٥٢٨ ص
(٦٩٤)
٥٢٩ ص
(٦٩٥)
٥٢٩ ص
(٦٩٦)
٥٣١ ص
(٦٩٧)
٥٣٢ ص
(٦٩٨)
٥٣٤ ص
(٦٩٩)
٥٣٥ ص
(٧٠٠)
٥٣٥ ص
(٧٠١)
٥٣٦ ص
(٧٠٢)
٥٣٧ ص
(٧٠٣)
٥٣٨ ص
(٧٠٤)
٥٣٨ ص
(٧٠٥)
٥٤٠ ص
(٧٠٦)
٥٤٠ ص
(٧٠٧)
٥٤٠ ص
(٧٠٨)
٥٤١ ص
(٧٠٩)
٥٤٣ ص
(٧١٠)
٥٤٥ ص
(٧١١)
٥٤٦ ص
(٧١٢)
٥٤٨ ص
(٧١٣)
٥٤٨ ص
(٧١٤)
٥٥٠ ص
(٧١٥)
٥٥٠ ص
(٧١٦)
٥٥١ ص
(٧١٧)
٥٥١ ص
(٧١٨)
٥٥٣ ص
(٧١٩)
٥٥٤ ص
(٧٢٠)
٥٥٤ ص
(٧٢١)
٥٥٥ ص
(٧٢٢)
٥٥٦ ص
(٧٢٣)
٥٥٧ ص
(٧٢٤)
٥٥٨ ص
(٧٢٥)
٥٥٨ ص
(٧٢٦)
٥٥٩ ص
(٧٢٧)
٥٦١ ص
(٧٢٨)
٥٦٢ ص
(٧٢٩)
٥٦٢ ص
(٧٣٠)
٥٦٤ ص
(٧٣١)
٥٦٥ ص
(٧٣٢)
٥٦٥ ص
(٧٣٣)
٥٦٦ ص
(٧٣٤)
٥٦٦ ص
(٧٣٥)
٥٦٦ ص
(٧٣٦)
٥٦٧ ص
(٧٣٧)
٥٦٧ ص
(٧٣٨)
٥٦٩ ص
(٧٣٩)
٥٧٠ ص
(٧٤٠)
٥٧١ ص
(٧٤١)
٥٧١ ص
(٧٤٢)
٥٧٣ ص
(٧٤٣)
٥٧٤ ص
(٧٤٤)
٥٧٤ ص
(٧٤٥)
٥٧٥ ص
(٧٤٦)
٥٧٥ ص
(٧٤٧)
٥٧٧ ص
(٧٤٨)
٥٧٨ ص
(٧٤٩)
٥٧٩ ص
(٧٥٠)
٥٨١ ص
(٧٥١)
٥٨٢ ص
(٧٥٢)
٥٨٢ ص
(٧٥٣)
٥٨٤ ص
(٧٥٤)
٥٨٦ ص
(٧٥٥)
٥٨٩ ص
(٧٥٦)
٥٩٠ ص
(٧٥٧)
٥٩٠ ص
(٧٥٨)
٥٩٠ ص
(٧٥٩)
٥٩١ ص
(٧٦٠)
٥٩١ ص
(٧٦١)
٥٩٢ ص
(٧٦٢)
٥٩٢ ص
(٧٦٣)
٥٩٣ ص
(٧٦٤)
٥٩٣ ص
 
٣ ص
٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص
٢٤٦ ص
٢٤٧ ص
٢٤٨ ص
٢٤٩ ص
٢٥٠ ص
٢٥١ ص
٢٥٢ ص
٢٥٣ ص
٢٥٤ ص
٢٥٥ ص
٢٥٦ ص
٢٥٧ ص
٢٥٨ ص
٢٥٩ ص
٢٦٠ ص
٢٦١ ص
٢٦٢ ص
٢٦٣ ص
٢٦٤ ص
٢٦٥ ص
٢٦٦ ص
٢٦٧ ص
٢٦٨ ص
٢٦٩ ص
٢٧٠ ص
٢٧١ ص
٢٧٢ ص
٢٧٣ ص
٢٧٤ ص
٢٧٥ ص
٢٧٦ ص
٢٧٧ ص
٢٧٨ ص
٢٧٩ ص
٢٨٠ ص
٢٨١ ص
٢٨٢ ص
٢٨٣ ص
٢٨٤ ص
٢٨٥ ص
٢٨٦ ص
٢٨٧ ص
٢٨٨ ص
٢٨٩ ص
٢٩٠ ص
٢٩١ ص
٢٩٢ ص
٢٩٣ ص
٢٩٤ ص
٢٩٥ ص
٢٩٦ ص
٢٩٧ ص
٢٩٨ ص
٢٩٩ ص
٣٠٠ ص
٣٠١ ص
٣٠٢ ص
٣٠٣ ص
٣٠٤ ص
٣٠٥ ص
٣٠٦ ص
٣٠٧ ص
٣٠٨ ص
٣٠٩ ص
٣١٠ ص
٣١١ ص
٣١٢ ص
٣١٣ ص
٣١٤ ص
٣١٥ ص
٣١٦ ص
٣١٧ ص
٣١٨ ص
٣١٩ ص
٣٢٠ ص
٣٢١ ص
٣٢٢ ص
٣٢٣ ص
٣٢٤ ص
٣٢٥ ص
٣٢٦ ص
٣٢٧ ص
٣٢٨ ص
٣٢٩ ص
٣٣٠ ص
٣٣١ ص
٣٣٢ ص
٣٣٣ ص
٣٣٤ ص
٣٣٥ ص
٣٣٦ ص
٣٣٧ ص
٣٣٨ ص
٣٣٩ ص
٣٤٠ ص
٣٤١ ص
٣٤٢ ص
٣٤٣ ص
٣٤٤ ص
٣٤٥ ص
٣٤٦ ص
٣٤٧ ص
٣٤٨ ص
٣٤٩ ص
٣٥٠ ص
٣٥١ ص
٣٥٢ ص
٣٥٣ ص
٣٥٤ ص
٣٥٥ ص
٣٥٦ ص
٣٥٧ ص
٣٥٨ ص
٣٥٩ ص
٣٦٠ ص
٣٦١ ص
٣٦٢ ص
٣٦٣ ص
٣٦٤ ص
٣٦٥ ص
٣٦٦ ص
٣٦٧ ص
٣٦٨ ص
٣٦٩ ص
٣٧٠ ص
٣٧١ ص
٣٧٢ ص
٣٧٣ ص
٣٧٤ ص
٣٧٥ ص
٣٧٦ ص
٣٧٧ ص
٣٧٨ ص
٣٧٩ ص
٣٨٠ ص
٣٨١ ص
٣٨٢ ص
٣٨٣ ص
٣٨٤ ص
٣٨٥ ص
٣٨٦ ص
٣٨٧ ص
٣٨٨ ص
٣٨٩ ص
٣٩٠ ص
٣٩١ ص
٣٩٢ ص
٣٩٣ ص
٣٩٤ ص
٣٩٥ ص
٣٩٦ ص
٣٩٧ ص
٣٩٨ ص
٣٩٩ ص
٤٠٠ ص
٤٠١ ص
٤٠٢ ص
٤٠٣ ص
٤٠٤ ص
٤٠٥ ص
٤٠٦ ص
٤٠٧ ص
٤٠٨ ص
٤٠٩ ص
٤١٠ ص
٤١١ ص
٤١٢ ص
٤١٣ ص
٤١٤ ص
٤١٥ ص
٤١٦ ص
٤١٧ ص
٤١٨ ص
٤١٩ ص
٤٢٠ ص
٤٢١ ص
٤٢٢ ص
٤٢٣ ص
٤٢٤ ص
٤٢٥ ص
٤٢٦ ص
٤٢٧ ص
٤٢٨ ص
٤٢٩ ص
٤٣٠ ص
٤٣١ ص
٤٣٢ ص
٤٣٣ ص
٤٣٤ ص
٤٣٥ ص
٤٣٦ ص
٤٣٧ ص
٤٣٨ ص
٤٣٩ ص
٤٤٠ ص
٤٤١ ص
٤٤٢ ص
٤٤٣ ص
٤٤٤ ص
٤٤٥ ص
٤٤٦ ص
٤٤٧ ص
٤٤٨ ص
٤٤٩ ص
٤٥٠ ص
٤٥١ ص
٤٥٢ ص
٤٥٣ ص
٤٥٤ ص
٤٥٥ ص
٤٥٦ ص
٤٥٧ ص
٤٥٨ ص
٤٥٩ ص
٤٦٠ ص
٤٦١ ص
٤٦٢ ص
٤٦٣ ص
٤٦٤ ص
٤٦٥ ص
٤٦٦ ص
٤٦٧ ص
٤٦٨ ص
٤٦٩ ص
٤٧٠ ص
٤٧١ ص
٤٧٢ ص
٤٧٣ ص
٤٧٤ ص
٤٧٥ ص
٤٧٦ ص
٤٧٧ ص
٤٧٨ ص
٤٧٩ ص
٤٨٠ ص
٤٨١ ص
٤٨٢ ص
٤٨٣ ص
٤٨٤ ص
٤٨٥ ص
٤٨٦ ص
٤٨٧ ص
٤٨٨ ص
٤٨٩ ص
٤٩٠ ص
٤٩١ ص
٤٩٢ ص
٤٩٣ ص
٤٩٤ ص
٤٩٥ ص
٤٩٦ ص
٤٩٧ ص
٤٩٨ ص
٤٩٩ ص
٥٠٠ ص
٥٠١ ص
٥٠٢ ص
٥٠٣ ص
٥٠٤ ص
٥٠٥ ص
٥٠٦ ص
٥٠٧ ص
٥٠٨ ص
٥٠٩ ص
٥١٠ ص
٥١١ ص
٥١٢ ص
٥١٣ ص
٥١٤ ص
٥١٥ ص
٥١٦ ص
٥١٧ ص
٥١٨ ص
٥١٩ ص
٥٢٠ ص
٥٢١ ص
٥٢٢ ص
٥٢٣ ص
٥٢٤ ص
٥٢٥ ص
٥٢٦ ص
٥٢٧ ص
٥٢٨ ص
٥٢٩ ص
٥٣٠ ص
٥٣١ ص
٥٣٢ ص
٥٣٣ ص
٥٣٤ ص
٥٣٥ ص
٥٣٦ ص
٥٣٧ ص
٥٣٨ ص
٥٣٩ ص
٥٤٠ ص
٥٤١ ص
٥٤٢ ص
٥٤٣ ص
٥٤٤ ص
٥٤٥ ص
٥٤٦ ص
٥٤٧ ص
٥٤٨ ص
٥٤٩ ص
٥٥٠ ص
٥٥١ ص
٥٥٢ ص
٥٥٣ ص
٥٥٤ ص
٥٥٥ ص
٥٥٦ ص
٥٥٧ ص
٥٥٨ ص
٥٥٩ ص
٥٦٠ ص
٥٦١ ص
٥٦٢ ص
٥٦٣ ص
٥٦٤ ص
٥٦٥ ص
٥٦٦ ص
٥٦٧ ص
٥٦٨ ص
٥٦٩ ص
٥٧٠ ص
٥٧١ ص
٥٧٢ ص
٥٧٣ ص
٥٧٤ ص
٥٧٥ ص
٥٧٦ ص
٥٧٧ ص
٥٧٨ ص
٥٧٩ ص
٥٨٠ ص
٥٨١ ص
٥٨٢ ص
٥٨٣ ص
٥٨٤ ص
٥٨٥ ص
٥٨٦ ص
٥٨٧ ص
٥٨٨ ص
٥٨٩ ص
٥٩٠ ص
٥٩١ ص
٥٩٢ ص
٥٩٣ ص
٥٩٤ ص
٥٩٥ ص

زاد المسير في علم التفسير - ابن الجوزي - الصفحة ٥٦٨

قوله تعالى: وَإِنَّ لَكُمْ فِي الْأَنْعامِ لَعِبْرَةً نُسْقِيكُمْ قرأ أبو عمرو، وابن كثير، وحمزة، والكسائي:
«نُسقيكم» بضم النون، ومثله في (المؤمنين) [١] . وقرأ نافع، وابن عامر وأبو بكر عن عاصم: «نَسقيكم» بفتح النون فيهما. وقرأ أبو جعفر: «تَسْقِيكم» بتاء مفتوحة، وكذلك في (المؤمنين) وقد سبق بيان الأنعام، وذكرنا معنى «العبرة» في آل عمران [٢] ، والفرق بين «سقى» و «أسقى» في (الحجر) [٣] . فأما قوله: مِمَّا فِي بُطُونِهِ فقال الفراء: النَّعَم والأنعام شيء واحد، وهما جمعان، فرجع التذكير إِلى معنى «النَّعَم» إِذ كان يؤدي عن الأنعام، أنشدني بعضهم.
وَطَابَ ألْبَانُ اللِّقَاحِ وَبَرَدْ [٤] فرجع إِلى اللبن، لأن اللبن والألبان في معنى قال: وقال الكسائيّ: أراد: نسقيكم ممّا في بطون ما ذكرنا، وهو صواب، أنشدني بعضهم:
مِثْلَ الفِراخِ نُتِفَتْ حَوَاصِلُه [٥] وقال المبرِّد: هذا فاشٍ في القرآن، كقوله للشّمس: هذا رَبِّي [٦] يعني: هذا الشيء الطالع وكذلك: وَإِنِّي مُرْسِلَةٌ إِلَيْهِمْ بِهَدِيَّةٍ ثم قال: فَلَمَّا جاءَ سُلَيْمانَ [٧] ولم يقل: «جاءت» لأن المعنى: جاء الشيء الذي ذكرنا، وقال أبو عبيدة: الهاء في «بطونه» للبعض، والمعنى: نُسقيكم مما في بطون البعض الذي له لبن، لأنه ليس لكل الأنعام لبن، وقال ابن قتيبة: ذهب بقوله: «مما في بطونه» إِلى النَّعَم، والنَّعَم تذكَّر وتؤنَّث. والفَرْث: ما في الكرش، والمعنى: أن اللبن كان طعاماً، فخلص من ذلك الطعام دم، وبقي فرث في الكرش، وخلص من ذلك الدم لَبَناً خالِصاً سائِغاً لِلشَّارِبِينَ أي: سهلاً في الشرب لا يشجى به شاربه، ولا يَغصّ. وقال بعضهم: سائغاً، أي: لا تعافه النفس وإِن كان قد خرج من بين فرث ودم، وروى أبو صالح عن ابن عباس قال: إِذا استقر العَلَف في الكَرش طحنه فصار أسفله فرثاً، وأعلاه دماً، وأوسطه لَبَنَاً، والكبد مسلَّطة على هذه الأصناف الثلاثة، فيجري الدم في العروق، واللبن في الضَّرع، ويبقى الفرث في الكرش.
قوله تعالى: وَمِنْ ثَمَراتِ النَّخِيلِ وَالْأَعْنابِ تقدير الكلام: ولكم من ثمرات النخيل والأعناب ما تتخذون منه سَكَرا. والعرب تضمر «ما» كقوله: وَإِذا رَأَيْتَ ثَمَّ [٨] أي: ما ثَمَّ. والكناية في «منه» عائدة على «ما» المضمرة. وقال الأخفش: إِنما لم يقل: منهما، لأنه أضمر الشيء، كأنه قال: ومنها شيء تتخذون منه سَكَراً. وفي المراد بالسَّكر ثلاثة أقوال [٩] : أحدها: أنه الخمر، قاله ابن مسعود، وابن عمر، والحسن وسعيد بن جبير، ومجاهد، وإبراهيم، وابن أبي ليلى، والزّجّاج، وابن قتيبة. وروى


[١] سورة المؤمنون: ٢١.
[٢] سورة آل عمران: ١٣.
[٣] سورة الحجر: ٢٢.
[٤] ذكره في «اللسان» مادة «كتد» ، ونسبه إلى ثعلب. وصدره: بال سهيل في الفضيخ ففسد.
[٥] ذكره ابن منظور في «اللسان» مادة «نعم» ، ولم ينسبه لقائل.
[٦] سورة الأنعام: ٧٨.
[٧] سورة النمل: ٣٥- ٣٦.
[٨] سورة الإنسان: ٢٠.
[٩] قال الإمام الطبري رحمه الله ٧/ ٦١١- ٦١٢: السّكر هو كل ما كان حلالا شربه، كالنبيذ الحلال والخل والرطب، وهذا التأويل هو أولى الأقوال بتأويل هذه الآية، وذلك أن السكر في كلام العرب على أحد أوجه أربعة: أحدها: ما أسكر من الشراب. والثاني: ما طعم من الطعام. والثالث: السّكون، والرابع: المصدر من قولهم: سكر فلان يسكر سكرا وسكرا وسكرا، فإذا كان ذلك كذلك، وكان ما يسكر من الشراب حراما بما قد دللنا عليه في كتابنا «لطيف القول في أحكام شرائع الإسلام» وكان غير جائز لنا أن نقول: هو منسوخ، إذ كان المنسوخ هو ما نفى حكمه الناسخ وما لا يجوز اجتماع الحكم به وناسخه، ولم يكن في حكم الله تعالى ذكره بتحريم الخمر دليل على أن السّكر الذي هو غير الخمر، وغير ما يسكر من الشراب، حرام، إذ كان السكر أحد معانيه عند العرب، ومن نزل بلسانه القرآن هو كل ما طعم، ولم يكن مع ذلك، إذ لم يكن في نفس التنزيل دليل على أنه منسوخ أو ورد بأنه منسوخ خبر من الرسول، ولا أجمعت عليه الأمة، فوجب القول بما قلنا من أنّ معنى السّكر في هذا الموضع: هو كل ما حل شربه مما يتخذ من ثمر النخل والكرم، وفسد أن يكون معناه الخمر أو ما يسكر من الشراب، وخرج أن يكون معناه السّكر نفسه، إذ كان السكر ليس مما يتخذ من النخل والكرم ومن أن يكون بمعنى السكون. [.....]