تفسير ابن كثير - ط العلميه
(١)
٣ ص
(٢)
٣ ص
(٣)
٤ ص
(٤)
٤ ص
(٥)
١٢ ص
(٦)
١٥ ص
(٧)
١٦ ص
(٨)
١٧ ص
(٩)
١٨ ص
(١٠)
١٨ ص
(١١)
١٩ ص
(١٢)
٢٣ ص
(١٣)
٢٥ ص
(١٤)
٢٧ ص
(١٥)
٢٩ ص
(١٦)
٢٩ ص
(١٧)
٣٠ ص
(١٨)
٣٧ ص
(١٩)
٣٨ ص
(٢٠)
٣٨ ص
(٢١)
٤١ ص
(٢٢)
٤٢ ص
(٢٣)
٤٣ ص
(٢٤)
٤٥ ص
(٢٥)
٤٥ ص
(٢٦)
٤٦ ص
(٢٧)
٤٧ ص
(٢٨)
٤٩ ص
(٢٩)
٥٧ ص
(٣٠)
٥٧ ص
(٣١)
٥٨ ص
(٣٢)
٥٨ ص
(٣٣)
٥٩ ص
(٣٤)
٥٩ ص
(٣٥)
٦٢ ص
(٣٦)
٦٣ ص
(٣٧)
٦٤ ص
(٣٨)
٦٦ ص
(٣٩)
٦٦ ص
(٤٠)
٦٧ ص
(٤١)
٦٨ ص
(٤٢)
٦٩ ص
(٤٣)
٦٩ ص
(٤٤)
٧١ ص
(٤٥)
٧١ ص
(٤٦)
٧٢ ص
(٤٧)
٧٢ ص
(٤٨)
٧٢ ص
(٤٩)
٧٥ ص
(٥٠)
٧٦ ص
(٥١)
٧٦ ص
(٥٢)
٧٨ ص
(٥٣)
٨٠ ص
(٥٤)
٨٠ ص
(٥٥)
٨١ ص
(٥٦)
٨٢ ص
(٥٧)
٨٢ ص
(٥٨)
٨٤ ص
(٥٩)
٨٥ ص
(٦٠)
٨٦ ص
(٦١)
٨٧ ص
(٦٢)
٨٨ ص
(٦٣)
٨٨ ص
(٦٤)
٨٨ ص
(٦٥)
٨٩ ص
(٦٦)
٩٠ ص
(٦٧)
٩١ ص
(٦٨)
٩١ ص
(٦٩)
٩٢ ص
(٧٠)
٩٤ ص
(٧١)
٩٦ ص
(٧٢)
٩٦ ص
(٧٣)
٩٨ ص
(٧٤)
٩٩ ص
(٧٥)
٩٩ ص
(٧٦)
١٠٠ ص
(٧٧)
١٠٢ ص
(٧٨)
١٠٣ ص
(٧٩)
١٠٣ ص
(٨٠)
١٠٤ ص
(٨١)
١٠٧ ص
(٨٢)
١٠٨ ص
(٨٣)
١١١ ص
(٨٤)
١١٢ ص
(٨٥)
١١٢ ص
(٨٦)
١١٣ ص
(٨٧)
١١٣ ص
(٨٨)
١١٤ ص
(٨٩)
١١٦ ص
(٩٠)
١١٧ ص
(٩١)
١١٧ ص
(٩٢)
١٢١ ص
(٩٣)
١٢١ ص
(٩٤)
١٢٢ ص
(٩٥)
١٢٤ ص
(٩٦)
١٢٥ ص
(٩٧)
١٢٧ ص
(٩٨)
١٢٩ ص
(٩٩)
١٣٠ ص
(١٠٠)
١٣١ ص
(١٠١)
١٣٢ ص
(١٠٢)
١٣٤ ص
(١٠٣)
١٣٥ ص
(١٠٤)
١٣٦ ص
(١٠٥)
١٣٧ ص
(١٠٦)
١٣٩ ص
(١٠٧)
١٤١ ص
(١٠٨)
١٤٢ ص
(١٠٩)
١٤٢ ص
(١١٠)
١٤٤ ص
(١١١)
١٤٥ ص
(١١٢)
١٤٨ ص
(١١٣)
١٥١ ص
(١١٤)
١٥٣ ص
(١١٥)
١٥٣ ص
(١١٦)
١٥٤ ص
(١١٧)
١٥٥ ص
(١١٨)
١٥٥ ص
(١١٩)
١٥٦ ص
(١٢٠)
١٦٣ ص
(١٢١)
١٦٤ ص
(١٢٢)
١٦٥ ص
(١٢٣)
١٦٦ ص
(١٢٤)
١٦٦ ص
(١٢٥)
١٦٦ ص
(١٢٦)
١٦٧ ص
(١٢٧)
١٧٠ ص
(١٢٨)
١٧٢ ص
(١٢٩)
١٧٤ ص
(١٣٠)
١٧٥ ص
(١٣١)
١٧٧ ص
(١٣٢)
١٨٠ ص
(١٣٣)
١٨٠ ص
(١٣٤)
١٨٢ ص
(١٣٥)
١٨٢ ص
(١٣٦)
١٨٣ ص
(١٣٧)
١٨٧ ص
(١٣٨)
١٨٧ ص
(١٣٩)
١٨٩ ص
(١٤٠)
١٩٠ ص
(١٤١)
١٩١ ص
(١٤٢)
١٩١ ص
(١٤٣)
١٩٣ ص
(١٤٤)
١٩٦ ص
(١٤٥)
١٩٨ ص
(١٤٦)
٢٠٠ ص
(١٤٧)
٢٠٤ ص
(١٤٨)
٢٠٦ ص
(١٤٩)
٢٠٨ ص
(١٥٠)
٢٠٨ ص
(١٥١)
٢٠٩ ص
(١٥٢)
٢١٠ ص
(١٥٣)
٢١١ ص
(١٥٤)
٢١٣ ص
(١٥٥)
٢١٤ ص
(١٥٦)
٢١٥ ص
(١٥٧)
٢١٨ ص
(١٥٨)
٢٢٠ ص
(١٥٩)
٢٢٢ ص
(١٦٠)
٢٢٣ ص
(١٦١)
٢٢٧ ص
(١٦٢)
٢٢٨ ص
(١٦٣)
٢٢٩ ص
(١٦٤)
٢٢٩ ص
(١٦٥)
٢٣١ ص
(١٦٦)
٢٣٢ ص
(١٦٧)
٢٣٥ ص
(١٦٨)
٢٣٦ ص
(١٦٩)
٢٤٠ ص
(١٧٠)
٢٤٠ ص
(١٧١)
٢٤٣ ص
(١٧٢)
٢٤٤ ص
(١٧٣)
٢٤٦ ص
(١٧٤)
٢٤٧ ص
(١٧٥)
٢٥٠ ص
(١٧٦)
٢٥٩ ص
(١٧٧)
٢٦١ ص
(١٧٨)
٢٦٢ ص
(١٧٩)
٢٦٣ ص
(١٨٠)
٢٦٤ ص
(١٨١)
٢٦٤ ص
(١٨٢)
٢٦٦ ص
(١٨٣)
٢٦٧ ص
(١٨٤)
٢٦٨ ص
(١٨٥)
٢٧٠ ص
(١٨٦)
٢٧١ ص
(١٨٧)
٢٧٢ ص
(١٨٨)
٢٧٤ ص
(١٨٩)
٢٧٤ ص
(١٩٠)
٢٧٥ ص
(١٩١)
٢٧٧ ص
(١٩٢)
٢٧٧ ص
(١٩٣)
٢٧٨ ص
(١٩٤)
٢٧٩ ص
(١٩٥)
٢٨٠ ص
(١٩٦)
٢٨١ ص
(١٩٧)
٢٨٣ ص
(١٩٨)
٢٨٥ ص
(١٩٩)
٢٨٥ ص
(٢٠٠)
٢٨٧ ص
(٢٠١)
٢٨٩ ص
(٢٠٢)
٢٩٠ ص
(٢٠٣)
٢٩٠ ص
(٢٠٤)
٢٩٢ ص
(٢٠٥)
٢٩٣ ص
(٢٠٦)
٢٩٤ ص
(٢٠٧)
٢٩٥ ص
(٢٠٨)
٢٩٦ ص
(٢٠٩)
٢٩٦ ص
(٢١٠)
٢٩٧ ص
(٢١١)
٢٩٩ ص
(٢١٢)
٣٠٠ ص
(٢١٣)
٣٠١ ص
(٢١٤)
٣٠١ ص
(٢١٥)
٣٠٢ ص
(٢١٦)
٣٠٤ ص
(٢١٧)
٣٠٥ ص
(٢١٨)
٣٠٦ ص
(٢١٩)
٣٠٧ ص
(٢٢٠)
٣٠٨ ص
(٢٢١)
٣١٠ ص
(٢٢٢)
٣١١ ص
(٢٢٣)
٣١١ ص
(٢٢٤)
٣١٥ ص
(٢٢٥)
٣١٩ ص
(٢٢٦)
٣٢١ ص
(٢٢٧)
٣٢٤ ص
(٢٢٨)
٣٢٥ ص
(٢٢٩)
٣٢٦ ص
(٢٣٠)
٣٢٦ ص
(٢٣١)
٣٣١ ص
(٢٣٢)
٣٣٥ ص
(٢٣٣)
٣٣٧ ص
(٢٣٤)
٣٤٠ ص
(٢٣٥)
٣٤١ ص
(٢٣٦)
٣٤١ ص
(٢٣٧)
٣٤٦ ص
(٢٣٨)
٣٤٧ ص
(٢٣٩)
٣٥١ ص
(٢٤٠)
٣٥١ ص
(٢٤١)
٣٥٣ ص
(٢٤٢)
٣٥٣ ص
(٢٤٣)
٣٥٤ ص
(٢٤٤)
٣٥٤ ص
(٢٤٥)
٣٥٦ ص
(٢٤٦)
٣٥٨ ص
(٢٤٧)
٣٥٩ ص
(٢٤٨)
٣٦٣ ص
(٢٤٩)
٣٦٤ ص
(٢٥٠)
٣٦٨ ص
(٢٥١)
٣٧٠ ص
(٢٥٢)
٣٧٣ ص
(٢٥٣)
٣٧٤ ص
(٢٥٤)
٣٧٨ ص
(٢٥٥)
٣٨٠ ص
(٢٥٦)
٣٨٠ ص
(٢٥٧)
٣٨٣ ص
(٢٥٨)
٣٨٤ ص
(٢٥٩)
٣٨٥ ص
(٢٦٠)
٣٨٧ ص
(٢٦١)
٣٨٧ ص
(٢٦٢)
٣٩٠ ص
(٢٦٣)
٣٩١ ص
(٢٦٤)
٣٩٣ ص
(٢٦٥)
٣٩٣ ص
(٢٦٦)
٣٩٥ ص
(٢٦٧)
٣٩٥ ص
(٢٦٨)
٣٩٦ ص
(٢٦٩)
٣٩٧ ص
(٢٧٠)
٣٩٨ ص
(٢٧١)
٣٩٨ ص
(٢٧٢)
٤٠١ ص
(٢٧٣)
٤٠١ ص
(٢٧٤)
٤٠٦ ص
(٢٧٥)
٤٠٩ ص
(٢٧٦)
٤١٠ ص
(٢٧٧)
٤١٢ ص
(٢٧٨)
٤١٢ ص
(٢٧٩)
٤١٣ ص
(٢٨٠)
٤١٣ ص
(٢٨١)
٤١٤ ص
(٢٨٢)
٤١٤ ص
(٢٨٣)
٤١٥ ص
(٢٨٤)
٤١٧ ص
(٢٨٥)
٤١٩ ص
(٢٨٦)
٤٢٠ ص
(٢٨٧)
٤٢٤ ص
(٢٨٨)
٤٢٥ ص
(٢٨٩)
٤٢٧ ص
(٢٩٠)
٤٢٨ ص
(٢٩١)
٤٢٩ ص
(٢٩٢)
٤٣١ ص
(٢٩٣)
٤٣٣ ص
(٢٩٤)
٤٣٤ ص
(٢٩٥)
٤٣٥ ص
(٢٩٦)
٤٣٦ ص
(٢٩٧)
٤٣٩ ص
(٢٩٨)
٤٣٩ ص
(٢٩٩)
٤٤١ ص
(٣٠٠)
٤٤٢ ص
(٣٠١)
٤٤٣ ص
(٣٠٢)
٤٤٤ ص
(٣٠٣)
٤٤٦ ص
(٣٠٤)
٤٤٧ ص
 
١ ص
٢ ص
٣ ص
٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص
٢٤٦ ص
٢٤٧ ص
٢٤٨ ص
٢٤٩ ص
٢٥٠ ص
٢٥١ ص
٢٥٢ ص
٢٥٣ ص
٢٥٤ ص
٢٥٥ ص
٢٥٦ ص
٢٥٧ ص
٢٥٨ ص
٢٥٩ ص
٢٦٠ ص
٢٦١ ص
٢٦٢ ص
٢٦٣ ص
٢٦٤ ص
٢٦٥ ص
٢٦٦ ص
٢٦٧ ص
٢٦٨ ص
٢٦٩ ص
٢٧٠ ص
٢٧١ ص
٢٧٢ ص
٢٧٣ ص
٢٧٤ ص
٢٧٥ ص
٢٧٦ ص
٢٧٧ ص
٢٧٨ ص
٢٧٩ ص
٢٨٠ ص
٢٨١ ص
٢٨٢ ص
٢٨٣ ص
٢٨٤ ص
٢٨٥ ص
٢٨٦ ص
٢٨٧ ص
٢٨٨ ص
٢٨٩ ص
٢٩٠ ص
٢٩١ ص
٢٩٢ ص
٢٩٣ ص
٢٩٤ ص
٢٩٥ ص
٢٩٦ ص
٢٩٧ ص
٢٩٨ ص
٢٩٩ ص
٣٠٠ ص
٣٠١ ص
٣٠٢ ص
٣٠٣ ص
٣٠٤ ص
٣٠٥ ص
٣٠٦ ص
٣٠٧ ص
٣٠٨ ص
٣٠٩ ص
٣١٠ ص
٣١١ ص
٣١٢ ص
٣١٣ ص
٣١٤ ص
٣١٥ ص
٣١٦ ص
٣١٧ ص
٣١٨ ص
٣١٩ ص
٣٢٠ ص
٣٢١ ص
٣٢٢ ص
٣٢٣ ص
٣٢٤ ص
٣٢٥ ص
٣٢٦ ص
٣٢٧ ص
٣٢٨ ص
٣٢٩ ص
٣٣٠ ص
٣٣١ ص
٣٣٢ ص
٣٣٣ ص
٣٣٤ ص
٣٣٥ ص
٣٣٦ ص
٣٣٧ ص
٣٣٨ ص
٣٣٩ ص
٣٤٠ ص
٣٤١ ص
٣٤٢ ص
٣٤٣ ص
٣٤٤ ص
٣٤٥ ص
٣٤٦ ص
٣٤٧ ص
٣٤٨ ص
٣٤٩ ص
٣٥٠ ص
٣٥١ ص
٣٥٢ ص
٣٥٣ ص
٣٥٤ ص
٣٥٥ ص
٣٥٦ ص
٣٥٧ ص
٣٥٨ ص
٣٥٩ ص
٣٦٠ ص
٣٦١ ص
٣٦٢ ص
٣٦٣ ص
٣٦٤ ص
٣٦٥ ص
٣٦٦ ص
٣٦٧ ص
٣٦٨ ص
٣٦٩ ص
٣٧٠ ص
٣٧١ ص
٣٧٢ ص
٣٧٣ ص
٣٧٤ ص
٣٧٥ ص
٣٧٦ ص
٣٧٧ ص
٣٧٨ ص
٣٧٩ ص
٣٨٠ ص
٣٨١ ص
٣٨٢ ص
٣٨٣ ص
٣٨٤ ص
٣٨٥ ص
٣٨٦ ص
٣٨٧ ص
٣٨٨ ص
٣٨٩ ص
٣٩٠ ص
٣٩١ ص
٣٩٢ ص
٣٩٣ ص
٣٩٤ ص
٣٩٥ ص
٣٩٦ ص
٣٩٧ ص
٣٩٨ ص
٣٩٩ ص
٤٠٠ ص
٤٠١ ص
٤٠٢ ص
٤٠٣ ص
٤٠٤ ص
٤٠٥ ص
٤٠٦ ص
٤٠٧ ص
٤٠٨ ص
٤٠٩ ص
٤١٠ ص
٤١١ ص
٤١٢ ص
٤١٣ ص
٤١٤ ص
٤١٥ ص
٤١٦ ص
٤١٧ ص
٤١٨ ص
٤١٩ ص
٤٢٠ ص
٤٢١ ص
٤٢٢ ص
٤٢٣ ص
٤٢٤ ص
٤٢٥ ص
٤٢٦ ص
٤٢٧ ص
٤٢٨ ص
٤٢٩ ص
٤٣٠ ص
٤٣١ ص
٤٣٢ ص
٤٣٣ ص
٤٣٤ ص
٤٣٥ ص
٤٣٦ ص
٤٣٧ ص
٤٣٨ ص
٤٣٩ ص
٤٤٠ ص
٤٤١ ص
٤٤٢ ص
٤٤٣ ص
٤٤٤ ص
٤٤٥ ص
٤٤٦ ص
٤٤٧ ص

تفسير ابن كثير - ط العلميه - ابن كثير - الصفحة ٧٦

ويهتدون به. وقوله تعالى: وَإِذا ذَكَرْتَ رَبَّكَ فِي الْقُرْآنِ وَحْدَهُ أَيْ إِذَا وَحَّدْتَ اللَّهَ فِي تِلَاوَتِكَ، وَقُلْتَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ، وَلَّوْا أَيْ أَدْبَرُوا رَاجِعِينَ عَلى أَدْبارِهِمْ نُفُوراً ونفور جمع نافر، وكقعود جَمْعُ قَاعِدٍ، وَيَجُوزُ أَنْ يَكُونَ مَصْدَرًا مِنْ غَيْرِ الْفِعْلِ، وَاللَّهُ أَعْلَمُ.
كَمَا قَالَ تَعَالَى: وَإِذا ذُكِرَ اللَّهُ وَحْدَهُ اشْمَأَزَّتْ قُلُوبُ الَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ [الزمر:
٤٥] الآية، قَالَ قَتَادَةُ فِي قَوْلِهِ وَإِذا ذَكَرْتَ رَبَّكَ فِي الْقُرْآنِ الآية، إِنَّ الْمُسْلِمِينَ لَمَّا قَالُوا لَا إِلَهَ إِلَّا الله، أنكر ذلك المشركون، كبرت عَلَيْهِمْ وَضَاقَهَا إِبْلِيسُ وَجُنُودُهُ، فَأَبَى اللَّهُ إِلَّا أن يمضيها ويعليها وينصرها وَيُظْهِرَهَا عَلَى مَنْ نَاوَأَهَا، إِنَّهَا كَلِمَةٌ مَنْ خَاصَمَ بِهَا فَلَجَ، وَمَنْ قَاتَلَ بِهَا نُصِرَ، إنما يعرفها أهل هذه الجزيزة مِنَ الْمُسْلِمِينَ الَّتِي يَقْطَعُهَا الرَّاكِبُ فِي لَيَالٍ قَلَائِلَ، وَيَسِيرُ الدَّهْرَ فِي فِئَامٍ مِنَ النَّاسِ لَا يَعْرِفُونَهَا وَلَا يُقِرُّونَ بِهَا [١] .

[قَوْلٌ آخَرُ في الآية]
روى ابن جرير [٢] : حدثني الحسين بن محمد الذراع، حَدَّثَنَا رَوْحُ بْنُ الْمُسَيِّبِ أَبُو رَجَاءٍ الْكَلْبِيُّ، حَدَّثَنَا عَمْرِو بْنِ مَالِكٍ عَنْ أَبِي الْجَوْزَاءِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ فِي قَوْلِهِ: وَإِذا ذَكَرْتَ رَبَّكَ فِي الْقُرْآنِ وَحْدَهُ وَلَّوْا عَلى أَدْبارِهِمْ نُفُوراً هم الشياطين، وهذا غَرِيبٌ جِدًّا فِي تَفْسِيرِهَا، وَإِلَّا فَالشَّيَاطِينُ إِذَا قُرِئَ الْقُرْآنُ أَوْ نُودِيَ بِالْأَذَانِ أَوْ ذُكِرَ الله انصرفوا.

[سورة الإسراء (١٧) : الآيات ٤٧ الى ٤٨]
نَحْنُ أَعْلَمُ بِما يَسْتَمِعُونَ بِهِ إِذْ يَسْتَمِعُونَ إِلَيْكَ وَإِذْ هُمْ نَجْوى إِذْ يَقُولُ الظَّالِمُونَ إِنْ تَتَّبِعُونَ إِلاَّ رَجُلاً مَسْحُوراً (٤٧) انْظُرْ كَيْفَ ضَرَبُوا لَكَ الْأَمْثالَ فَضَلُّوا فَلا يَسْتَطِيعُونَ سَبِيلاً (٤٨)
يُخْبِرُ تَعَالَى نَبِيَّهُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بما يتناجى به رؤساء قريش حين جاءوا يستمعون قراءته صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سِرًّا مِنْ قَوْمِهِمْ بِمَا قَالُوا مِنْ أَنَّهُ رَجُلٌ مَسْحُورٌ مِنَ السِّحْرِ عَلَى الْمَشْهُورِ، أَوْ مِنْ السَّحْرِ وَهُوَ الرِّئَةُ، أَيْ إِنْ تَتَّبِعُونَ إِنِ اتَّبَعْتُمْ مُحَمَّدًا إلا بشرا يأكل، كما قال الشاعر: [الطويل]
فَإِنْ تَسْأَلِينَا فِيمَ نَحْنُ فَإِنَّنَا ... عَصَافِيرُ مِنْ هذا الأنام المسحّر «٣»
وقال الراجز: [الوافر]


[١] انظر تفسير الطبري ٨/ ٨٦.
[٢] تفسير الطبري ٨/ ٨٧.
(٣) البيت للبيد بن ربيعة في ديوانه ص ٥٦، ولسان العرب (سحر) ، وتهذيب اللغة ٤/ ٢٩٢، وديوان الأدب ٢/ ٣٥٣، وبلا نسبة في جمهرة اللغة ص ٥١١، ومقاييس اللغة ٣/ ١٣٨، ومجمل اللغة ٣/ ١٢٣، وكتاب العين ٣/ ١٣٥، والمخصص ١/ ٢٧.