التفسير المنير للزحيلي
(١)
٥ ص
(٢)
٥ ص
(٣)
٥ ص
(٤)
٥ ص
(٥)
٦ ص
(٦)
٩ ص
(٧)
٩ ص
(٨)
٩ ص
(٩)
١٠ ص
(١٠)
١١ ص
(١١)
١١ ص
(١٢)
١٢ ص
(١٣)
١٥ ص
(١٤)
١٩ ص
(١٥)
١٩ ص
(١٦)
٢٠ ص
(١٧)
٢٠ ص
(١٨)
٢١ ص
(١٩)
٢١ ص
(٢٠)
٢٥ ص
(٢١)
٢٧ ص
(٢٢)
٢٧ ص
(٢٣)
٢٧ ص
(٢٤)
٢٧ ص
(٢٥)
٢٨ ص
(٢٦)
٢٨ ص
(٢٧)
٢٨ ص
(٢٨)
٢٨ ص
(٢٩)
٢٩ ص
(٣٠)
٣٠ ص
(٣١)
٣٠ ص
(٣٢)
٣١ ص
(٣٣)
٣١ ص
(٣٤)
٣٢ ص
(٣٥)
٣٢ ص
(٣٦)
٣٢ ص
(٣٧)
٣٨ ص
(٣٨)
٤١ ص
(٣٩)
٤١ ص
(٤٠)
٤٢ ص
(٤١)
٤٢ ص
(٤٢)
٤٣ ص
(٤٣)
٤٦ ص
(٤٤)
٤٨ ص
(٤٥)
٤٩ ص
(٤٦)
٤٩ ص
(٤٧)
٥٠ ص
(٤٨)
٥١ ص
(٤٩)
٥١ ص
(٥٠)
٥١ ص
(٥١)
٥٢ ص
(٥٢)
٥٢ ص
(٥٣)
٥٣ ص
(٥٤)
٦١ ص
(٥٥)
٦٤ ص
(٥٦)
٦٤ ص
(٥٧)
٦٥ ص
(٥٨)
٦٥ ص
(٥٩)
٦٦ ص
(٦٠)
٦٨ ص
(٦١)
٧٧ ص
(٦٢)
٧٨ ص
(٦٣)
٨١ ص
(٦٤)
٨١ ص
(٦٥)
٨١ ص
(٦٦)
٨٢ ص
(٦٧)
٨٢ ص
(٦٨)
٨٥ ص
(٦٩)
٨٦ ص
(٧٠)
٨٧ ص
(٧١)
٨٧ ص
(٧٢)
٨٧ ص
(٧٣)
٨٨ ص
(٧٤)
٨٨ ص
(٧٥)
٨٩ ص
(٧٦)
٨٩ ص
(٧٧)
٨٩ ص
(٧٨)
٩١ ص
(٧٩)
٩٢ ص
(٨٠)
٩٢ ص
(٨١)
٩٢ ص
(٨٢)
٩٣ ص
(٨٣)
٩٣ ص
(٨٤)
٩٤ ص
(٨٥)
٩٦ ص
(٨٦)
٩٧ ص
(٨٧)
٩٧ ص
(٨٨)
٩٨ ص
(٨٩)
٩٨ ص
(٩٠)
٩٨ ص
(٩١)
٩٨ ص
(٩٢)
٩٩ ص
(٩٣)
١٠٢ ص
(٩٤)
١٠٣ ص
(٩٥)
١٠٤ ص
(٩٦)
١٠٤ ص
(٩٧)
١٠٤ ص
(٩٨)
١٠٥ ص
(٩٩)
١٠٥ ص
(١٠٠)
١٠٦ ص
(١٠١)
١٠٦ ص
(١٠٢)
١٠٧ ص
(١٠٣)
١٠٧ ص
(١٠٤)
١٠٨ ص
(١٠٥)
١١٢ ص
(١٠٦)
١١٤ ص
(١٠٧)
١١٤ ص
(١٠٨)
١١٤ ص
(١٠٩)
١١٥ ص
(١١٠)
١١٥ ص
(١١١)
١١٦ ص
(١١٢)
١١٨ ص
(١١٣)
١٢٠ ص
(١١٤)
١٢٠ ص
(١١٥)
١٢٠ ص
(١١٦)
١٢١ ص
(١١٧)
١٢٢ ص
(١١٨)
١٢٢ ص
(١١٩)
١٢٥ ص
(١٢٠)
١٢٦ ص
(١٢١)
١٢٧ ص
(١٢٢)
١٢٧ ص
(١٢٣)
١٢٨ ص
(١٢٤)
١٢٨ ص
(١٢٥)
١٢٩ ص
(١٢٦)
١٢٩ ص
(١٢٧)
١٣١ ص
(١٢٨)
١٣٢ ص
(١٢٩)
١٣٢ ص
(١٣٠)
١٣٢ ص
(١٣١)
١٣٢ ص
(١٣٢)
١٣٣ ص
(١٣٣)
١٣٣ ص
(١٣٤)
١٣٤ ص
(١٣٥)
١٣٥ ص
(١٣٦)
١٣٥ ص
(١٣٧)
١٣٧ ص
(١٣٨)
١٣٩ ص
(١٣٩)
١٤٠ ص
(١٤٠)
١٤٠ ص
(١٤١)
١٤٠ ص
(١٤٢)
١٤٢ ص
(١٤٣)
١٤٢ ص
(١٤٤)
١٤٢ ص
(١٤٥)
١٤٣ ص
(١٤٦)
١٤٤ ص
(١٤٧)
١٥١ ص
(١٤٨)
١٥٧ ص
(١٤٩)
١٥٧ ص
(١٥٠)
١٥٨ ص
(١٥١)
١٥٨ ص
(١٥٢)
١٥٨ ص
(١٥٣)
١٥٩ ص
(١٥٤)
١٦١ ص
(١٥٥)
١٦٢ ص
(١٥٦)
١٦٢ ص
(١٥٧)
١٦٣ ص
(١٥٨)
١٦٣ ص
(١٥٩)
١٦٣ ص
(١٦٠)
١٦٤ ص
(١٦١)
١٦٥ ص
(١٦٢)
١٦٦ ص
(١٦٣)
١٦٨ ص
(١٦٤)
١٦٨ ص
(١٦٥)
١٦٩ ص
(١٦٦)
١٦٩ ص
(١٦٧)
١٧٠ ص
(١٦٨)
١٧١ ص
(١٦٩)
١٧٦ ص
(١٧٠)
١٧٨ ص
(١٧١)
١٧٩ ص
(١٧٢)
١٧٩ ص
(١٧٣)
١٧٩ ص
(١٧٤)
١٨٠ ص
(١٧٥)
١٨١ ص
(١٧٦)
١٨٦ ص
(١٧٧)
١٨٨ ص
(١٧٨)
١٨٩ ص
(١٧٩)
١٨٩ ص
(١٨٠)
١٨٩ ص
(١٨١)
١٩٠ ص
(١٨٢)
١٩٠ ص
(١٨٣)
١٩١ ص
(١٨٤)
١٩١ ص
(١٨٥)
١٩١ ص
(١٨٦)
١٩٢ ص
(١٨٧)
١٩٤ ص
(١٨٨)
١٩٦ ص
(١٨٩)
١٩٦ ص
(١٩٠)
١٩٦ ص
(١٩١)
١٩٧ ص
(١٩٢)
١٩٩ ص
(١٩٣)
٢٠٠ ص
(١٩٤)
٢٠١ ص
(١٩٥)
٢٠١ ص
(١٩٦)
٢٠٢ ص
(١٩٧)
٢٠٣ ص
(١٩٨)
٢٠٦ ص
(١٩٩)
٢٠٧ ص
(٢٠٠)
٢٠٨ ص
(٢٠١)
٢١٠ ص
(٢٠٢)
٢١١ ص
(٢٠٣)
٢١٤ ص
(٢٠٤)
٢١٥ ص
(٢٠٥)
٢١٥ ص
(٢٠٦)
٢١٦ ص
(٢٠٧)
٢١٦ ص
(٢٠٨)
٢١٧ ص
(٢٠٩)
٢١٨ ص
(٢١٠)
٢١٩ ص
(٢١١)
٢٢٠ ص
(٢١٢)
٢٢٠ ص
(٢١٣)
٢٢١ ص
(٢١٤)
٢٢١ ص
(٢١٥)
٢٢٢ ص
(٢١٦)
٢٢٤ ص
(٢١٧)
٢٢٤ ص
(٢١٨)
٢٢٥ ص
(٢١٩)
٢٢٦ ص
(٢٢٠)
٢٢٦ ص
(٢٢١)
٢٢٨ ص
(٢٢٢)
٢٢٩ ص
(٢٢٣)
٢٣٠ ص
(٢٢٤)
٢٣٧ ص
(٢٢٥)
٢٣٨ ص
(٢٢٦)
٢٣٨ ص
(٢٢٧)
٢٣٨ ص
(٢٢٨)
٢٣٩ ص
(٢٢٩)
٢٣٩ ص
(٢٣٠)
٢٤٠ ص
(٢٣١)
٢٤١ ص
(٢٣٢)
٢٤١ ص
(٢٣٣)
٢٤٤ ص
(٢٣٤)
٢٤٧ ص
(٢٣٥)
٢٤٨ ص
(٢٣٦)
٢٤٩ ص
(٢٣٧)
٢٤٩ ص
(٢٣٨)
٢٥٠ ص
(٢٣٩)
٢٥١ ص
(٢٤٠)
٢٥١ ص
(٢٤١)
٢٥٦ ص
(٢٤٢)
٢٥٨ ص
(٢٤٣)
٢٥٨ ص
(٢٤٤)
٢٥٨ ص
(٢٤٥)
٢٥٩ ص
(٢٤٦)
٢٦٠ ص
(٢٤٧)
٢٦٢ ص
(٢٤٨)
٢٦٣ ص
(٢٤٩)
٢٦٣ ص
(٢٥٠)
٢٦٣ ص
(٢٥١)
٢٦٤ ص
(٢٥٢)
٢٦٤ ص
(٢٥٣)
٢٦٨ ص
(٢٥٤)
٢٦٩ ص
(٢٥٥)
٢٧٠ ص
(٢٥٦)
٢٧٠ ص
(٢٥٧)
٢٧٠ ص
(٢٥٨)
٢٧١ ص
(٢٥٩)
٢٧١ ص
(٢٦٠)
٢٧٥ ص
(٢٦١)
٢٧٧ ص
(٢٦٢)
٢٧٨ ص
(٢٦٣)
٢٧٨ ص
(٢٦٤)
٢٧٨ ص
(٢٦٥)
٢٧٩ ص
(٢٦٦)
٢٧٩ ص
(٢٦٧)
٢٨٢ ص
(٢٦٨)
٢٨٢ ص
(٢٦٩)
٢٨٤ ص
(٢٧٠)
٢٨٥ ص
(٢٧١)
٢٨٦ ص
(٢٧٢)
٢٨٧ ص
(٢٧٣)
٢٨٧ ص
(٢٧٤)
٢٨٩ ص
(٢٧٥)
٢٨٩ ص
(٢٧٦)
٢٩١ ص
(٢٧٧)
٢٩٥ ص
(٢٧٨)
٢٩٦ ص
(٢٧٩)
٢٩٦ ص
 
٣ ص
٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص
٢٤٦ ص
٢٤٧ ص
٢٤٨ ص
٢٤٩ ص
٢٥٠ ص
٢٥١ ص
٢٥٢ ص
٢٥٣ ص
٢٥٤ ص
٢٥٥ ص
٢٥٦ ص
٢٥٧ ص
٢٥٨ ص
٢٥٩ ص
٢٦٠ ص
٢٦١ ص
٢٦٢ ص
٢٦٣ ص
٢٦٤ ص
٢٦٥ ص
٢٦٦ ص
٢٦٧ ص
٢٦٨ ص
٢٦٩ ص
٢٧٠ ص
٢٧١ ص
٢٧٢ ص
٢٧٣ ص
٢٧٤ ص
٢٧٥ ص
٢٧٦ ص
٢٧٧ ص
٢٧٨ ص
٢٧٩ ص
٢٨٠ ص
٢٨١ ص
٢٨٢ ص
٢٨٣ ص
٢٨٤ ص
٢٨٥ ص
٢٨٦ ص
٢٨٧ ص
٢٨٨ ص
٢٨٩ ص
٢٩٠ ص
٢٩١ ص
٢٩٢ ص
٢٩٣ ص
٢٩٤ ص
٢٩٥ ص
٢٩٦ ص
٢٩٧ ص
٢٩٨ ص
٢٩٩ ص

التفسير المنير للزحيلي - وهبة الزحيلي - الصفحة ١٥٩

ما منحه تعالى من الدليل على نبوته الباقي بقاء الدهر، وهو القرآن الذي عجز العالم عن الإتيان بمثله، مع اشتماله على أصح القواعد، وأقوم الحكم والأحكام والآداب المفيدة للدنيا والآخرة، بل إن فصحاء اللسان الذي نزل به، وبلغاءهم عجزوا عن الإتيان بسورة واحدة مثله، ولو تعاون الثقلان عليه. ويحتمل اندراج الملائكة تحت لفظ (الجن) لأنه قد يطلق عليهم هذا الاسم، كما في قوله تعالى: وَجَعَلُوا بَيْنَهُ وَبَيْنَ الْجِنَّةِ نَسَباً [الصافات ٣٧/ ١٥٨] وإن كان الأكثر استعماله في غير الملائكة من الأشكال الجنية المستترين عن أبصار الإنس.

التفسير والبيان:
بعد أن ذكر الله تعالى أنه ما آتى الناس من العلم إلا قليلا، أبان أنه لو شاء أن يأخذ منهم هذا القليل لفعل، فقال:
وَلَئِنْ شِئْنا لَنَذْهَبَنَّ بِالَّذِي أَوْحَيْنا إِلَيْكَ أي ولو شاء ربك لذهب بهذا القليل، وسلب هذا القرآن الذي أوحينا به إليك يا محمد من الصدور والمصاحف، ولم نترك له أثرا، فهو تعالى قادر على أن يمحو حفظه من القلوب، وكتابته من الكتب.
ثُمَّ لا تَجِدُ لَكَ بِهِ عَلَيْنا وَكِيلًا أي ثم لا تجد بعدئذ من تتوكل عليه وتستنصر به في رد شيء منه وإعادته محفوظا.
أخرج الحاكم والبيهقي والطبراني وسعيد بن منصور عن ابن مسعود قال:
«إن هذا القرآن الذي بين أظهركم يوشك أن ينزع منكم، قيل: كيف ينزع منا، وقد أثبته الله في قلوبنا، وثبتناه في مصاحفنا؟! قال: يسرى عليه في ليلة واحدة، فينزع ما في القلوب، ويذهب ما في المصاحف، ويصبح الناس منه فقراء» ثم قرأ: وَلَئِنْ شِئْنا لَنَذْهَبَنَّ بِالَّذِي أَوْحَيْنا إِلَيْكَ.
إِلَّا رَحْمَةً مِنْ رَبِّكَ أي إلا أن يرحمك ربك فيرده عليك، ويجوز أن