التفسير الحديث
(١)
٧ ص
(٢)
٧ ص
(٣)
٧ ص
(٤)
٨ ص
(٥)
٨ ص
(٦)
٩ ص
(٧)
٩ ص
(٨)
١٢ ص
(٩)
١٢ ص
(١٠)
١٣ ص
(١١)
١٣ ص
(١٢)
١٥ ص
(١٣)
١٥ ص
(١٤)
٢١ ص
(١٥)
٢١ ص
(١٦)
٢٣ ص
(١٧)
٢٣ ص
(١٨)
٢٥ ص
(١٩)
٢٥ ص
(٢٠)
٢٦ ص
(٢١)
٢٦ ص
(٢٢)
٢٨ ص
(٢٣)
٢٨ ص
(٢٤)
٣٢ ص
(٢٥)
٣٢ ص
(٢٦)
٣٣ ص
(٢٧)
٣٣ ص
(٢٨)
٣٥ ص
(٢٩)
٣٥ ص
(٣٠)
٣٥ ص
(٣١)
٣٥ ص
(٣٢)
٣٧ ص
(٣٣)
٣٧ ص
(٣٤)
٤١ ص
(٣٥)
٤١ ص
(٣٦)
٤١ ص
(٣٧)
٤١ ص
(٣٨)
٤٢ ص
(٣٩)
٤٢ ص
(٤٠)
٤٤ ص
(٤١)
٤٤ ص
(٤٢)
٤٧ ص
(٤٣)
٤٧ ص
(٤٤)
٤٧ ص
(٤٥)
٤٧ ص
(٤٦)
٤٩ ص
(٤٧)
٤٩ ص
(٤٨)
٤٩ ص
(٤٩)
٤٩ ص
(٥٠)
٦٤ ص
(٥١)
٦٤ ص
(٥٢)
٦٦ ص
(٥٣)
٦٦ ص
(٥٤)
٦٨ ص
(٥٥)
٦٨ ص
(٥٦)
٧٠ ص
(٥٧)
٧٠ ص
(٥٨)
٧٢ ص
(٥٩)
٧٢ ص
(٦٠)
٧٣ ص
(٦١)
٧٣ ص
(٦٢)
٧٥ ص
(٦٣)
٧٥ ص
(٦٤)
٨٠ ص
(٦٥)
٨٠ ص
(٦٦)
٨٥ ص
(٦٧)
٨٥ ص
(٦٨)
٨٦ ص
(٦٩)
٨٦ ص
(٧٠)
٨٧ ص
(٧١)
٨٧ ص
(٧٢)
٨٨ ص
(٧٣)
٨٨ ص
(٧٤)
٩٤ ص
(٧٥)
٩٤ ص
(٧٦)
٩٥ ص
(٧٧)
٩٥ ص
(٧٨)
٩٦ ص
(٧٩)
٩٦ ص
(٨٠)
٩٧ ص
(٨١)
٩٧ ص
(٨٢)
١٠٥ ص
(٨٣)
١٠٥ ص
(٨٤)
١٠٧ ص
(٨٥)
١٠٧ ص
(٨٦)
١٠٨ ص
(٨٧)
١٠٨ ص
(٨٨)
١١٢ ص
(٨٩)
١١٢ ص
(٩٠)
١١٤ ص
(٩١)
١١٤ ص
(٩٢)
١٢٣ ص
(٩٣)
١٢٣ ص
(٩٤)
١٢٣ ص
(٩٥)
١٢٣ ص
(٩٦)
١٢٥ ص
(٩٧)
١٢٥ ص
(٩٨)
١٢٧ ص
(٩٩)
١٢٧ ص
(١٠٠)
١٢٩ ص
(١٠١)
١٢٩ ص
(١٠٢)
١٣١ ص
(١٠٣)
١٣١ ص
(١٠٤)
١٣١ ص
(١٠٥)
١٣١ ص
(١٠٦)
١٣٣ ص
(١٠٧)
١٣٣ ص
(١٠٨)
١٣٣ ص
(١٠٩)
١٣٣ ص
(١١٠)
١٣٦ ص
(١١١)
١٣٦ ص
(١١٢)
١٣٧ ص
(١١٣)
١٣٧ ص
(١١٤)
١٤٣ ص
(١١٥)
١٤٣ ص
(١١٦)
١٤٧ ص
(١١٧)
١٤٧ ص
(١١٨)
١٥٩ ص
(١١٩)
١٥٩ ص
(١٢٠)
١٦٢ ص
(١٢١)
١٦٢ ص
(١٢٢)
١٦٥ ص
(١٢٣)
١٦٥ ص
(١٢٤)
١٦٥ ص
(١٢٥)
١٦٥ ص
(١٢٦)
١٦٨ ص
(١٢٧)
١٦٨ ص
(١٢٨)
١٦٩ ص
(١٢٩)
١٦٩ ص
(١٣٠)
١٧٢ ص
(١٣١)
١٧٢ ص
(١٣٢)
١٧٣ ص
(١٣٣)
١٧٣ ص
(١٣٤)
١٧٧ ص
(١٣٥)
١٧٧ ص
(١٣٦)
١٧٨ ص
(١٣٧)
١٧٨ ص
(١٣٨)
١٧٩ ص
(١٣٩)
١٧٩ ص
(١٤٠)
١٨٠ ص
(١٤١)
١٨٠ ص
(١٤٢)
١٨٢ ص
(١٤٣)
١٨٢ ص
(١٤٤)
١٨٣ ص
(١٤٥)
١٨٣ ص
(١٤٦)
١٨٤ ص
(١٤٧)
١٨٤ ص
(١٤٨)
١٨٥ ص
(١٤٩)
١٨٥ ص
(١٥٠)
١٨٨ ص
(١٥١)
١٨٨ ص
(١٥٢)
١٨٨ ص
(١٥٣)
١٨٨ ص
(١٥٤)
١٩٠ ص
(١٥٥)
١٩٠ ص
(١٥٦)
١٩١ ص
(١٥٧)
١٩١ ص
(١٥٨)
١٩٣ ص
(١٥٩)
١٩٣ ص
(١٦٠)
١٩٣ ص
(١٦١)
١٩٣ ص
(١٦٢)
١٩٦ ص
(١٦٣)
١٩٦ ص
(١٦٤)
١٩٨ ص
(١٦٥)
١٩٨ ص
(١٦٦)
١٩٩ ص
(١٦٧)
١٩٩ ص
(١٦٨)
٢٠٤ ص
(١٦٩)
٢٠٤ ص
(١٧٠)
٢٠٤ ص
(١٧١)
٢٠٤ ص
(١٧٢)
٢٠٦ ص
(١٧٣)
٢٠٦ ص
(١٧٤)
٢٠٦ ص
(١٧٥)
٢٠٦ ص
(١٧٦)
٢٠٩ ص
(١٧٧)
٢٠٩ ص
(١٧٨)
٢١٠ ص
(١٧٩)
٢١٠ ص
(١٨٠)
٢١٤ ص
(١٨١)
٢١٤ ص
(١٨٢)
٢١٥ ص
(١٨٣)
٢١٥ ص
(١٨٤)
٢١٦ ص
(١٨٥)
٢١٦ ص
(١٨٦)
٢١٨ ص
(١٨٧)
٢١٨ ص
(١٨٨)
٢١٩ ص
(١٨٩)
٢١٩ ص
(١٩٠)
٢٢٢ ص
(١٩١)
٢٢٢ ص
(١٩٢)
٢٢٤ ص
(١٩٣)
٢٢٤ ص
(١٩٤)
٢٢٩ ص
(١٩٥)
٢٢٩ ص
(١٩٦)
٢٣٠ ص
(١٩٧)
٢٣٠ ص
(١٩٨)
٢٣٣ ص
(١٩٩)
٢٣٣ ص
(٢٠٠)
٢٣٤ ص
(٢٠١)
٢٣٤ ص
(٢٠٢)
٢٣٨ ص
(٢٠٣)
٢٣٨ ص
(٢٠٤)
٢٣٩ ص
(٢٠٥)
٢٣٩ ص
(٢٠٦)
٢٤٢ ص
(٢٠٧)
٢٤٢ ص
(٢٠٨)
٢٤٥ ص
(٢٠٩)
٢٤٥ ص
(٢١٠)
٢٤٨ ص
(٢١١)
٢٤٨ ص
(٢١٢)
٢٤٩ ص
(٢١٣)
٢٤٩ ص
(٢١٤)
٢٤٩ ص
(٢١٥)
٢٤٩ ص
(٢١٦)
٢٥٠ ص
(٢١٧)
٢٥٠ ص
(٢١٨)
٢٥١ ص
(٢١٩)
٢٥١ ص
(٢٢٠)
٢٥٢ ص
(٢٢١)
٢٥٢ ص
(٢٢٢)
٢٥٢ ص
(٢٢٣)
٢٥٢ ص
(٢٢٤)
٢٥٨ ص
(٢٢٥)
٢٥٨ ص
(٢٢٦)
٢٥٩ ص
(٢٢٧)
٢٥٩ ص
(٢٢٨)
٢٥٩ ص
(٢٢٩)
٢٥٩ ص
(٢٣٠)
٢٦١ ص
(٢٣١)
٢٦١ ص
(٢٣٢)
٢٦٢ ص
(٢٣٣)
٢٦٢ ص
(٢٣٤)
٢٦٣ ص
(٢٣٥)
٢٦٣ ص
(٢٣٦)
٢٦٥ ص
(٢٣٧)
٢٦٥ ص
(٢٣٨)
٢٦٦ ص
(٢٣٩)
٢٦٦ ص
(٢٤٠)
٢٦٧ ص
(٢٤١)
٢٦٧ ص
(٢٤٢)
٢٧٠ ص
(٢٤٣)
٢٧٠ ص
(٢٤٤)
٢٧٠ ص
(٢٤٥)
٢٧٠ ص
(٢٤٦)
٢٧٣ ص
(٢٤٧)
٢٧٣ ص
(٢٤٨)
٢٧٤ ص
(٢٤٩)
٢٧٤ ص
(٢٥٠)
٢٧٤ ص
(٢٥١)
٢٧٤ ص
(٢٥٢)
٢٧٤ ص
(٢٥٣)
٢٧٤ ص
(٢٥٤)
٢٧٦ ص
(٢٥٥)
٢٧٦ ص
(٢٥٦)
٢٧٦ ص
(٢٥٧)
٢٧٦ ص
(٢٥٨)
٢٧٨ ص
(٢٥٩)
٢٧٨ ص
(٢٦٠)
٢٧٩ ص
(٢٦١)
٢٧٩ ص
(٢٦٢)
٢٨٠ ص
(٢٦٣)
٢٨٠ ص
(٢٦٤)
٢٨٢ ص
(٢٦٥)
٢٨٢ ص
(٢٦٦)
٢٨٢ ص
(٢٦٧)
٢٨٢ ص
(٢٦٨)
٢٨٣ ص
(٢٦٩)
٢٨٣ ص
(٢٧٠)
٢٨٣ ص
(٢٧١)
٢٨٣ ص
(٢٧٢)
٢٨٤ ص
(٢٧٣)
٢٨٤ ص
(٢٧٤)
٢٨٥ ص
(٢٧٥)
٢٨٥ ص
(٢٧٦)
٢٩٠ ص
(٢٧٧)
٢٩٠ ص
(٢٧٨)
٢٩١ ص
(٢٧٩)
٢٩١ ص
(٢٨٠)
٢٩٥ ص
(٢٨١)
٢٩٥ ص
(٢٨٢)
٢٩٦ ص
(٢٨٣)
٢٩٦ ص
(٢٨٤)
٢٩٧ ص
(٢٨٥)
٢٩٧ ص
(٢٨٦)
٢٩٩ ص
(٢٨٧)
٢٩٩ ص
(٢٨٨)
٢٩٩ ص
(٢٨٩)
٢٩٩ ص
(٢٩٠)
٣٠٢ ص
(٢٩١)
٣٠٢ ص
(٢٩٢)
٣٠٣ ص
(٢٩٣)
٣٠٣ ص
(٢٩٤)
٣٠٤ ص
(٢٩٥)
٣٠٤ ص
(٢٩٦)
٣٠٨ ص
(٢٩٧)
٣٠٨ ص
(٢٩٨)
٣٠٨ ص
(٢٩٩)
٣٠٨ ص
(٣٠٠)
٣٠٩ ص
(٣٠١)
٣٠٩ ص
(٣٠٢)
٣١١ ص
(٣٠٣)
٣١١ ص
(٣٠٤)
٣١٣ ص
(٣٠٥)
٣١٣ ص
(٣٠٦)
٣١٣ ص
(٣٠٧)
٣١٣ ص
(٣٠٨)
٣١٤ ص
(٣٠٩)
٣١٤ ص
(٣١٠)
٣٢٠ ص
(٣١١)
٣٢٠ ص
(٣١٢)
٣٢١ ص
(٣١٣)
٣٢١ ص
(٣١٤)
٣٢٤ ص
(٣١٥)
٣٢٤ ص
(٣١٦)
٣٢٤ ص
(٣١٧)
٣٢٤ ص
(٣١٨)
٣٢٥ ص
(٣١٩)
٣٢٥ ص
(٣٢٠)
٣٢٦ ص
(٣٢١)
٣٢٦ ص
(٣٢٢)
٣٢٨ ص
(٣٢٣)
٣٢٨ ص
(٣٢٤)
٣٢٩ ص
(٣٢٥)
٣٢٩ ص
(٣٢٦)
٣٣٠ ص
(٣٢٧)
٣٣٠ ص
(٣٢٨)
٣٣١ ص
(٣٢٩)
٣٣١ ص
(٣٣٠)
٣٣٢ ص
(٣٣١)
٣٣٢ ص
(٣٣٢)
٣٣٤ ص
(٣٣٣)
٣٣٤ ص
(٣٣٤)
٣٣٤ ص
(٣٣٥)
٣٣٤ ص
(٣٣٦)
٣٤١ ص
(٣٣٧)
٣٤١ ص
(٣٣٨)
٣٤١ ص
(٣٣٩)
٣٤١ ص
(٣٤٠)
٣٤٥ ص
(٣٤١)
٣٤٥ ص
(٣٤٢)
٣٤٧ ص
(٣٤٣)
٣٤٧ ص
(٣٤٤)
٣٤٧ ص
(٣٤٥)
٣٤٧ ص
(٣٤٦)
٣٤٨ ص
(٣٤٧)
٣٤٨ ص
(٣٤٨)
٣٤٩ ص
(٣٤٩)
٣٤٩ ص
(٣٥٠)
٣٥٠ ص
(٣٥١)
٣٥٠ ص
(٣٥٢)
٣٥١ ص
(٣٥٣)
٣٥١ ص
(٣٥٤)
٣٥٣ ص
(٣٥٥)
٣٥٣ ص
(٣٥٦)
٣٥٣ ص
(٣٥٧)
٣٥٣ ص
(٣٥٨)
٣٥٤ ص
(٣٥٩)
٣٥٤ ص
(٣٦٠)
٣٥٦ ص
(٣٦١)
٣٥٦ ص
(٣٦٢)
٣٥٧ ص
(٣٦٣)
٣٥٧ ص
(٣٦٤)
٣٥٧ ص
(٣٦٥)
٣٥٧ ص
(٣٦٦)
٣٥٨ ص
(٣٦٧)
٣٥٨ ص
(٣٦٨)
٣٥٩ ص
(٣٦٩)
٣٥٩ ص
(٣٧٠)
٣٦١ ص
(٣٧١)
٣٦١ ص
(٣٧٢)
٣٦٦ ص
(٣٧٣)
٣٦٦ ص
(٣٧٤)
٣٦٧ ص
(٣٧٥)
٣٦٧ ص
(٣٧٦)
٣٧٠ ص
(٣٧٧)
٣٧٠ ص
(٣٧٨)
٣٧١ ص
(٣٧٩)
٣٧١ ص
(٣٨٠)
٣٧٨ ص
(٣٨١)
٣٧٨ ص
(٣٨٢)
٣٧٩ ص
(٣٨٣)
٣٧٩ ص
(٣٨٤)
٣٨٢ ص
(٣٨٥)
٣٨٢ ص
(٣٨٦)
٣٨٣ ص
(٣٨٧)
٣٨٣ ص
(٣٨٨)
٣٨٥ ص
(٣٨٩)
٣٨٥ ص
(٣٩٠)
٣٨٦ ص
(٣٩١)
٣٨٦ ص
(٣٩٢)
٣٩٢ ص
(٣٩٣)
٣٩٢ ص
(٣٩٤)
٣٩٣ ص
(٣٩٥)
٣٩٣ ص
(٣٩٦)
٣٩٦ ص
(٣٩٧)
٣٩٦ ص
(٣٩٨)
٣٩٧ ص
(٣٩٩)
٣٩٧ ص
(٤٠٠)
٣٩٨ ص
(٤٠١)
٣٩٨ ص
(٤٠٢)
٤٠٠ ص
(٤٠٣)
٤٠٠ ص
(٤٠٤)
٤٠٧ ص
(٤٠٥)
٤٠٧ ص
(٤٠٦)
٤٠٨ ص
(٤٠٧)
٤٠٨ ص
(٤٠٨)
٤١١ ص
(٤٠٩)
٤١١ ص
(٤١٠)
٤١٢ ص
(٤١١)
٤١٢ ص
(٤١٢)
٤١٣ ص
(٤١٣)
٤١٣ ص
(٤١٤)
٤١٣ ص
(٤١٥)
٤١٣ ص
(٤١٦)
٤١٦ ص
(٤١٧)
٤١٦ ص
(٤١٨)
٤١٦ ص
(٤١٩)
٤١٦ ص
(٤٢٠)
٤١٨ ص
(٤٢١)
٤١٨ ص
(٤٢٢)
٤١٨ ص
(٤٢٣)
٤١٨ ص
(٤٢٤)
٤٢٠ ص
(٤٢٥)
٤٢٠ ص
(٤٢٦)
٤٢١ ص
(٤٢٧)
٤٢١ ص
(٤٢٨)
٤٢٤ ص
(٤٢٩)
٤٢٤ ص
(٤٣٠)
٤٢٤ ص
(٤٣١)
٤٢٤ ص
(٤٣٢)
٤٢٦ ص
(٤٣٣)
٤٢٦ ص
(٤٣٤)
٤٢٦ ص
(٤٣٥)
٤٢٦ ص
(٤٣٦)
٤٢٨ ص
(٤٣٧)
٤٢٨ ص
(٤٣٨)
٤٢٨ ص
(٤٣٩)
٤٢٨ ص
(٤٤٠)
٤٣٠ ص
(٤٤١)
٤٣٠ ص
(٤٤٢)
٤٣١ ص
(٤٤٣)
٤٣١ ص
(٤٤٤)
٤٣٣ ص
 
٣ ص
٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص
٢٤٦ ص
٢٤٧ ص
٢٤٨ ص
٢٤٩ ص
٢٥٠ ص
٢٥١ ص
٢٥٢ ص
٢٥٣ ص
٢٥٤ ص
٢٥٥ ص
٢٥٦ ص
٢٥٧ ص
٢٥٨ ص
٢٥٩ ص
٢٦٠ ص
٢٦١ ص
٢٦٢ ص
٢٦٣ ص
٢٦٤ ص
٢٦٥ ص
٢٦٦ ص
٢٦٧ ص
٢٦٨ ص
٢٦٩ ص
٢٧٠ ص
٢٧١ ص
٢٧٢ ص
٢٧٣ ص
٢٧٤ ص
٢٧٥ ص
٢٧٦ ص
٢٧٧ ص
٢٧٨ ص
٢٧٩ ص
٢٨٠ ص
٢٨١ ص
٢٨٢ ص
٢٨٣ ص
٢٨٤ ص
٢٨٥ ص
٢٨٦ ص
٢٨٧ ص
٢٨٨ ص
٢٨٩ ص
٢٩٠ ص
٢٩١ ص
٢٩٢ ص
٢٩٣ ص
٢٩٤ ص
٢٩٥ ص
٢٩٦ ص
٢٩٧ ص
٢٩٨ ص
٢٩٩ ص
٣٠٠ ص
٣٠١ ص
٣٠٢ ص
٣٠٣ ص
٣٠٤ ص
٣٠٥ ص
٣٠٦ ص
٣٠٧ ص
٣٠٨ ص
٣٠٩ ص
٣١٠ ص
٣١١ ص
٣١٢ ص
٣١٣ ص
٣١٤ ص
٣١٥ ص
٣١٦ ص
٣١٧ ص
٣١٨ ص
٣١٩ ص
٣٢٠ ص
٣٢١ ص
٣٢٢ ص
٣٢٣ ص
٣٢٤ ص
٣٢٥ ص
٣٢٦ ص
٣٢٧ ص
٣٢٨ ص
٣٢٩ ص
٣٣٠ ص
٣٣١ ص
٣٣٢ ص
٣٣٣ ص
٣٣٤ ص
٣٣٥ ص
٣٣٦ ص
٣٣٧ ص
٣٣٨ ص
٣٣٩ ص
٣٤٠ ص
٣٤١ ص
٣٤٢ ص
٣٤٣ ص
٣٤٤ ص
٣٤٥ ص
٣٤٦ ص
٣٤٧ ص
٣٤٨ ص
٣٤٩ ص
٣٥٠ ص
٣٥١ ص
٣٥٢ ص
٣٥٣ ص
٣٥٤ ص
٣٥٥ ص
٣٥٦ ص
٣٥٧ ص
٣٥٨ ص
٣٥٩ ص
٣٦٠ ص
٣٦١ ص
٣٦٢ ص
٣٦٣ ص
٣٦٤ ص
٣٦٥ ص
٣٦٦ ص
٣٦٧ ص
٣٦٨ ص
٣٦٩ ص
٣٧٠ ص
٣٧١ ص
٣٧٢ ص
٣٧٣ ص
٣٧٤ ص
٣٧٥ ص
٣٧٦ ص
٣٧٧ ص
٣٧٨ ص
٣٧٩ ص
٣٨٠ ص
٣٨١ ص
٣٨٢ ص
٣٨٣ ص
٣٨٤ ص
٣٨٥ ص
٣٨٦ ص
٣٨٧ ص
٣٨٨ ص
٣٨٩ ص
٣٩٠ ص
٣٩١ ص
٣٩٢ ص
٣٩٣ ص
٣٩٤ ص
٣٩٥ ص
٣٩٦ ص
٣٩٧ ص
٣٩٨ ص
٣٩٩ ص
٤٠٠ ص
٤٠١ ص
٤٠٢ ص
٤٠٣ ص
٤٠٤ ص
٤٠٥ ص
٤٠٦ ص
٤٠٧ ص
٤٠٨ ص
٤٠٩ ص
٤١٠ ص
٤١١ ص
٤١٢ ص
٤١٣ ص
٤١٤ ص
٤١٥ ص
٤١٦ ص
٤١٧ ص
٤١٨ ص
٤١٩ ص
٤٢٠ ص
٤٢١ ص
٤٢٢ ص
٤٢٣ ص
٤٢٤ ص
٤٢٥ ص
٤٢٦ ص
٤٢٧ ص
٤٢٨ ص
٤٢٩ ص
٤٣٠ ص
٤٣١ ص
٤٣٢ ص
٤٣٣ ص
٤٣٤ ص
٤٣٥ ص
٤٣٦ ص
٤٣٧ ص
٤٣٨ ص
٤٣٩ ص
٤٤٠ ص
٤٤١ ص
٤٤٢ ص
٤٤٣ ص
٤٤٤ ص

التفسير الحديث - محمد عزة دروزة - الصفحة ١٥٨

الشَّيْطانِ الرَّجِيمِ
(٣٦) حديثا رواه البخاري عن أبي هريرة أيضا جاء فيه: «قال النبي صلى الله عليه وسلم ما من مولود يولد إلّا والشيطان يمسّه حين يولد فيستهلّ صارخا من مسّ الشيطان إيّاه إلّا مريم وابنها. واقرأوا إذا شئتم وَإِنِّي أُعِيذُها بِكَ وَذُرِّيَّتَها مِنَ الشَّيْطانِ الرَّجِيمِ (٣٦) » [١] . وروى المفسرون كذلك حديثا آخر رواه البخاري عن أبي هريرة أيضا جاء فيه: «كلّ بني آدم يطعن الشيطان في جنبه حين يولد غير عيسى ابن مريم ذهب يطعنه فطعن في الحجاب» [٢] . ويلحظ بالنسبة للحديث الأول أنه يذكر أن الشيطان يمس المولود حين يولد وأنه ربط عدم طعن مريم وابنها بدعاء أم مريم مع أن هذا الدعاء كان بعد ولادة مريم بمدة ما ولقد رأى بعض المفسرين أن ما في الحديثين من قبيل التمثيل والتعبير عن طمع الشيطان في إغواء كل مولود.
ولقد قال رشيد رضا: «إن الأحاديث هي آحادية ولا يؤخذ بها في العقائد ومبادئ الدين وإن صحت فيوكل الأمر فيها إلى الله لأنها متصلة بما أخبر به القرآن ووجب الإيمان به غيبا من وجود الشيطان ووسوسته للناس ومحاولته إغراءهم» . وفي هذا القول وجاهة ظاهرة. وقد يمكن أن يضاف إليه أن من الحكمة الملموحة في الأحاديث التساوق النبوي مع القرآن في تكريم مريم وابنها عليهما السلام في الآية التي ربط الحديث الأول بمضمونها والله تعالى أعلم. ولقد قال رشيد رضا إن دعاة النصرانية يشاغبون على عوام المسلمين بالأحاديث مستدلين بها على تفضيل عيسى على محمد عليهما السلام وهذا من عجيب تفاهاتهم. والأحاديث صدرت في مناسبة آية من آيات القرآن متساوقة معها. ومن العجيب أن هؤلاء الدعاة يتمسكون بحديث نبوي ويوردونه لإثبات قولهم ويتركون أحاديث نبوية كثيرة في فضل النبي محمد صلى الله عليه وسلم على عيسى وغيره من الأنبياء عليهم السلام. نكتفي منها بهذا الحديث الذي رواه الترمذي عن ابن عباس قال: «جلس ناس من أصحاب النبي ينتظرونه فخرج حتى إذا دنا منهم سمعهم يتذاكرون. فقال بعضهم عجبا: إن الله عزّ وجلّ


[١] التاج ج ٤ ص ٦٥، وفي فصل النبوة من كتاب التاج ج ٣ ص ٢٦٦ تكرار للحديث الأول مع صراحة بأن جملة (اقرأوا إذا شئتم ... ) هي لأبي هريرة.
[٢] المصدر نفسه.