شنيده ام شما داراى اطلاعات وسيعى مىباشيد و قادر به پاسخ هر گونه پرسشى راجع به هر موضوعى هستيد، شرفياب شدم كه با شما مناظره كنم. فرمود در چه موضوعى مىخواهى مناظره كنى؟ عرض كرد راجع به اعراب و حركات و سكون قرآن (علم - القرائه) مىخواهم از شما بپرسم.
امام (ع) بحمران بن اعين (١) توجه نموده فرمود با اين مرد راجع به اين موضوع مناظره كن. مرد شامى عرض كرد مىخواهم با شخص شما مناظره كنم نه با حمران، فرمود او از طرف من صحبت مىكند اگر در مناظره بحمران غالب شوى بر من غلبه يافته‌اى. شامى به اندازه اى با حمران گفت و شنود نمود و پرسش كرد و پاسخ شنيد كه خسته شد. امام فرمود چگونه ديدى حمران را؟ عرض كرد او را مرد دانشمند و بينائى يافتم از هر چه پرسش كردم پاسخ قانع كننده شنيدم. سپس امام به حمران فرمود تو از شامى پرسش كن حمران به امر امام مشغول سؤال و مناظره با شامى شد شامى در مدت كوتاهى محكوم و ساكت شد پس از آن عرض كرد مىخواهم با شما در علم عربيت مباحثه كنم فرمود با " ابان بن تغلب " (٢) مباحثه كن. بحث بين شامى

(١) حمران ابن اعين شيبانى برادر زرارة بن اعين از بزرگان مشايخ شيعه كه در فضيلت و برترى آنان شك و ترديدى نيست مىباشد او يكى از قراء قرآن بوده و نام وى در عداد قراء برده مىشود ومىگويند حمزه كه يكى از قراء سبعه است از شاگردان حمران بوده و دليل تخصص او در علم قرائت اين است كه امام براى مناظره شامى، راجع به قرائت قرآن او را انتخاب كرد.
و به عقيده بعضى از دانشمندان علم رجال، زين العابدين على بن حسين (ع) را ملاقات و از محضر مقدسش درك فيض نموده است و از حواريين حضرت باقر و حضرت صادق (ع) شمرده مىشود، علاوه بر علوم دينى در علم نحو و لغت مهارت داشته و اخبار وارده در كتب رجال و آثار ائمه اطهار (ع) در مدح وى متواتر است و از آن اخبار چنين استفاده مىشود كه در جلالت قدر بر زراره فزونى دارد و از وكلاء امام بوده است و اين روايت بطريق عديده نقل شده كه امام فرمود حمران از شيعيان سابق ماست كه هرگز انحراف و ارتداد ندارد حمران از اهل بهشت است.
(٢) ابان بن تغلب بن رياح بن سعيد بكرى جريرى دانشمندى است كه در علم تفسير حديث - فقه - لغت - علم القرائة قرآن و دلائل آن پيشواى اهل زمان خود بوده سى هزار حديث از حضرت صادق حفظ داشته و تصنيفات بسيارى دارد مانند تفسير غرائب القرآن - كتاب فضائل - كتاب احوال صفين. خدمت حضرت زين العابدين و باقر العلوم و حضرت صادق (ع) رسيده و مورد عنايت و لطف مخصوص ايشان بوده حضرت باقر (ع) به او مىفرمود در مسجد مدينه بنشين و براى مردم فتوى ده كه دوست دارم در ميان شيعه من مانند تو را ببينند. امام ششم (ع) بابان بسيار علاقمند بود هر گاه خدمت امام مىرسيد امر مىفرمود براى ابان و ساده مى انداختند و با وى مصافحه و معانقه و احوال پرسى مىكرد و احترام بسيار درباره او معمول مىداشت هر گاه به مدينه وارد مىشد مردم براى استماع حديث و استفاده از بيانات او جايگاه مخصوص پيغمبر را در مسجد براى او خالى مىكردند و به قدرى جمعيت در مسجد ازدحام مىكرد كه جاى خالى باقى نمىماند. در زمان امام ششم جهان را بدرود گفت چون خبر فوتش به آن امام رسيد بر او رحمت فرستاد و سوگند ياد كرد كه مرگ ابان دل مرا به درد آورد. فوتش در سال ١٤١ هجرى اتفاق افتاد و حضرت صادق از مرگش خبر داده بود. در جلالت قدر " ابان " گواهى مخالفين سند پر ارزشى است ابراهيم نخعى كه از علماى عامه است درباره او مىگويد " كان ابان (ره) مقدما في كل فن من العلم في القرآن والفقه والحديث والادب واللغة والنحو " ابان در هر فنى از فنون علم از علم قرآن - حديث - ادبيات - لغت - نحو بر همه تقدم و پيشوائى داشت. ذهبى در كتاب ميزان الاعتدال در حق ابان مىگويد " شيعى صلد لكنه صدوق " ابان شيعه محكم است لكن بسيار راستگو است.
تنقيح المقال

(٢٤)