اين تعبير و تعبيرات فقها نشان مى‌دهد جمره عقبه قطعه زمينى بوده است كه يك طرف آن بلند و طرف ديگرش پايين بوده و به تعبير ديگر، يك طرف آن وادى (درّه) و طرف ديگرش تپّه بوده است و دستور داده شده آن را از طرف وادى، كه در واقع پشت به مكه بوده، رمى كنند، نه از طرف تپّه؛ (زيرا از روايات ديگرى استفاده مى‌شود كه پيامبر خدا صلى الله عليه و آله چنين كرد).

٤- در كتاب «فقه الرضا» آمده است:

«وَ إِنْ رَمَيْتَ وَ وَقَعَتْ فِي مَحْمِلٍ وَ انْحَدَرَتْ مِنْهُ إِلَى الْأَرْضِ أَجْزَأَتْ عَنْكَ؛

هرگاه رمى كردى و در محمل افتاد و از آنجا به روى زمين غلتيد، كافى است».

و در نسخه ديگرى آمده است:

«إِنْ أَصَابَ إِنْسَاناً ثَمَّ أَوْ جَمَلًا ثُمَّ وَقَعَتْ عَلَى الْأَرْضِ أَجْزَأَهُ؛

هرگاه به انسان يا شترى كه در آنجاست اصابت كند، سپس بر زمين افتد (و در مرمى قرار گيرد) كفايت مى‌كند». [٢]

پر واضح است كه مراد از اين عبارت، غلتيدن و افتادن در زمين محلّ رمى است. بنابراين، اشكال مرحوم صاحب‌

[١] وسائل الشيعة، جلد ١٠، ابواب رمى جمرة العقبه، باب ٣، حديث ١.

[٢] المستدرك، جلد ١٠، ابواب رمى جمرة العقبه، باب ٦، حديث ١- در مصدر آمده: و إن رميت و دفعت.