رساله حاج بابا قزويني در شرح يك حديث نبوي - بندرچى، محمد رضا - الصفحة ١٣٠
مهم ترين استادان وى, مرحوم ملاخليل قزوينى (١٠٠١ـ١٠٨٩ق, از معاصران فيض كاشانى و علامه مجلسى و صاحب «شرح اصول كافى» به فارسى) و نيز شيخ بهايى(م١٠٣٠ق) بوده اند. [١] صاحب «الذريعة», وى را از خواص اصحاب شيخ بهايى ذكر مى كند كه در سفر و حضر با او بوده است [٢] و اين خود, بيان كننده مكانت علمى والاى حاج باباست. وى در عين اين كه نزد ملا خليل قزوينى (كه عالمى اخبارى مسلك بوده) شاگردى نموده, به شهادت تنها اثر باقى مانده اش «مشكول», مذاقى اصولى و حِكْمى و عرفانى دارد كه مى توان آن را ثمره مصاحبت او با شيخ بهايى(ره) و شاگردى طولانى اش نزد وى دانست. گفتنى است كه صاحب «رياض العلماء», از وى با عناوين: عالم, فاضل و متكلّم, ياد مى كند. چنان كه قبلاً ذكر شد, حاج بابا قزوينى على رغم داشتن مكانت مهم علمى در عصر صفوى, از خود, آثار مكتوبْ برجاى نگذاشته و تنها اثر نوشتارى وى, كتاب «مشكول» است كه در اصل به زبان عربى و به تقليد از «كشكول» استادش شيخ بهايى, به صورت مجموعه اى جُنگ گونه نگاشته شده است و خود مولّف, آن را «اُخت الكشكول» ناميده است [٣] و به علت احترامى كه براى استاد خويش قائل بوده, لفظ كشكول را به صورت لفظ مُهمل «مشكول» درآورده و نام تأليفش قرارداده است [٤] و در آن, احاديث و حكايات لطيف و نصايح و مواعظى نيكو, ذكر كرده است. [٥] نيكويى روش و محتواى اين اثر مهم, در شاه سلطان حسين صفوى تأثير بسزايى گذارده, به حدّى كه علامه محمّد باقر خاتون آبادى (از علماى دربار خويش) را وا مى دارد تا با همراهى عده اى ديگر از دانشمندان آن عصر, به ترجمه فارسى آن همّت گمارند [٦] تا فارسى زبانان را نيز
[١] الذريعة, آقا بزرگ تهرانى, ج٢١, ص٦٧(ش٣٩٨٥); رياض العلماء, ج٢, ص٢٦٣.[٢] همان جا.[٣] مقدمه چاپ سنگى مشكول.[٤] هزار و يك نكته, حسن حسن زاده آملى, ج٢, ص١٠٥.[٥] الذريعة, ج٢١, ص٦٧; مينودر, محمد على گلريز, قزوين: نشر طه, چاپ اوّل, ١٣٦٨, ج٢, ص٩١٩.[٦] همان, ج٢١, ص٦٧.