شرح حديث عمران صابي - بهاء الدين محمّد مختاري ناييني اصفهاني - الصفحة ٤٦٩
آن زمان ، همچون «جاثليق» ، «رأس الجالوت» [١] و «عمران صابى» [٢] ، در مجلس مأمون درگرفته است. اين روايت پُر برگ و بار ، در متون و جوامع حديثىِ شيعه آمده است. [٣] از آن جا كه شارحان ، بيشتر به پاره پايانى اين بحث ، كه امام عليه السلام با عمران صابي پى مى افكند ، توجّه و عنايت كرده اند ، اين روايت به «حديث عمران صابى» نامبردار شده است. شرح هايى كه تاكنون بر اين حديث نگاشته شده ، بدين قرار است : ١ ـ شرح حديث عمران صابى ، از محمد جعفر بن محمد تقى برغانى (١٣٠٦ق). اين شرح به فارسى است و نسخه اى از آن در كتاب خانه آية اللّه مرعشى به شماره ٢٩٣٥ موجود است. اين نسخه ٣٤ برگ دارد و در سال ١٢٧٣ ق نوشته شده است. [٤] ٢ ـ شرح حديث عمران صابى از «عيون أخبار الرضا عليه السلام» ، از خليل بن محمد اشرف قاينى اصفهانى قزوينى (١١٣٦ق). اين شرح ، به عربى است و نسخه هاى متعددى از آن در دست است . ٣ ـ شرح حديث عمران صابى ، از محمد سعيد بن محمد مفيد قمى(١١٠٧ق). اين شرح، به عربى و چند نسخه از آن در دست است.
[١] براى آگاهى بر شروح و نسخ حديث امام با رأس الجالوت ر.ك : شرح حديث رأس الجالوت ، ملاّ عبد الصاحب محمد بن احمد نراقى (١٢٩٧ق) ، تحقيق : محمدرضا حسينى كه در دفتر دوم ميراث حديث شيعه(ص٢٣٣ ـ ٢٥٤) ، آمده است.[٢] صابى ، مفرد صابئين است. ر ك : لغت نامه دهخدا ، ذيل : «صابئين». و مجمع البيان ، ج١ ، ص٢١٦).[٣] ر.ك : التوحيد ، ص٤٣١ ؛ عيون أخبار الرضا عليه السلام ؛ ج٢ ، ص٤٨ ؛ بحارالأنوار ، ج١٠ ، ص٣١١.[٤] ر.ك : فهرست نسخه هاى خطّى كتاب خانه آيه اللّه مرعشى ، ج٨ ، ص١٣٢.