ميزان السماء در تعيين مولد خاتم الانبياء (ص) - محدّث نورى، ميرزا حسين - الصفحة ٣٨٧

ميزان السماء در تعيين مولد خاتم الأنبياء

ميرزا حسين محدّث نورى (١٣٢٠ق)

تحقيق : محمد كاظم رحمتى

درآمد

رساله «ميزان السماء در تعيين مولد خاتم الأنبياء» ، يكى از آثار جالب توجّه ميرزا حسين نورى (١٣٢٠ق) است كه به شكل تك نگارى به بحث در مورد تعيين روز تولّد پيامبر صلى الله عليه و آله پرداخته است . از ديگر آثارى كه به طور جداگانه به اين موضوع پرداخته اند ، مى توانيم به رساله إيضاح الأنباء في تعيين مولد خاتم الأنبياء و مقتل سيد الشهداء ، نوشته مرحوم ثقة الاسلام تبريزى اشاره كنيم . [١] ابن ناصر الدين دمشقى شمس الدين محمّد بن

---

[١] اين اثر در تبريز ، مطبعه اميد ، به سال ١٣٥٣ق ، به چاپ رسيده است .نكته جالب توجّه در اين رساله اين است كه مرحوم ثقة الاسلام تبريزى بيان داشته شخصى را كه مرحوم مجلسى در بحار (ج ١٥ ، ص٢٤٩ به بعد) از او به عنوان فاضل معاصر ياد كرده و او را از حاميان قول كلينى در مورد تاريخ تولد پيامبر صلى الله عليه و آلهمعرّفى كرده است ، رضى الدين محمد قزوينى (١٠٩٦ق) مى باشد و افزوده است كه اين مطالب ، در كتاب لسان الخواص (در مورد اين اثر و نسخ موجود آن ، ر .ك : الذريعة ، ج١٨ ، ص٣٠٢ـ٣٠٤) نوشته قزوينى موجود است .[٢] در مورد نسخ خطّى اين اثر ، ر .ك : تاريخ الأدب العربي ، القسم السادس ، جزء ١١ ـ ١٢ ، ص٢٩٦ با عنوان «جامع الآثار في مولد المختار» ، نسخه اى از اين كتاب در كتاب خانه ظاهريه موجود است . نسخه ديگرى از اين اثر در كتاب خانه كمبريج ، به شماره Or.٩١٣ ، موجود است .[٣] . به عنوان مثال ر .ك : تاريخ الأدب العربي ، كارل بروكلمان ، ترجمه : حسن محمود إسماعيل ، الهيئة المصرية العامة للكتاب ، . آقا ١٩٩٥م ، القسم السادس ، ج١١ ـ ١٢ ص١١٤ ـ ١٢١ و همين EI٢,٨,٧٥٩-٧٦٠بزرگ رساله را كه محدث نورى استفاده كرده در الذريعة ، ج١٦ ، ص٢٧٣ ـ ٢٧٥ معرفى كرده است و بيان داشته ، نسخه نزد فرزندان آقا وحيد بهبهانى موجود است .[٤] ر .ك : كتاب خانه ابن طاووس ، اتان كلبرگ ، ترجمه رسول جعفريان و سيد على قرايى ، قم ، كتاب خانه آية الله مرعشى ، ١٣٧١ش ، ص١٠٣ـ١٠٤ .[٥] The Time of Brith of Muhammd A Studiy in IslamicTradition , Adrien Leites, ١٩٩٧. در اين كتاب ، مؤلّف ، آراى محقّقان خارجى در مورد موضوع را به تفصيل ذكر كرده است و سپس نظر شيعه و سنّى را بيان كرده است .[٦] الذريعة ، ج٢٣ ، ص٢٣٧ .[٧] در اين رساله ـ به نوشته آقابزرگ ـ مؤلّف از قول كلينى دفاع كرده است (الذريعة ، ج٢٣ ، ص٢٧٥ـ٢٧٦) .[٨] با عنوان «الأنوار و مفتاح السرور و الأفكار في مولد النبيّ المختار» نيز معرّفى شده است (الذريعة ، ج٢ ،ص٤٠٩ و همان ، ج٢٣ ، ص٢٧٦)[٩] در اين رساله از قول كلينى دفاع شده است و احتمالاً مرحوم مجلسى از آن سود جسته باشد . (الذريعة ، ج٢٣ ، ص٢٧٦) .[١٠] آقا بزرگ از چاپ ٢٤ صفحه اى آن در دمشق خبر داده است . (الذريعة ، ج٢٣ ، ص٢٧٧) .[١١] آقا بزرگ ، از وجود نسخه اى از اين كتاب در كتاب خانه ظاهريه دمشق ، خبر داده است . (الذريعة ، ج٢٣ ، ص٢٧٧) . احتمالاً نقل هاى مفصل ابن شادان قمى در كتاب الفضائل ، از همين كتاب واقدى باشد .[١٢] ر .ك : كتاب خانه ابن طاووس ، ص٤٢٥ـ٤٢٦ .[١٣] براى نمونه از اين مولوديه ها ، ر .ك : الذريعه ، ج٢٣ ، ص٢٧٧ .