نخستين سؤال در باره حجابهاى دانش و حكمت ، اين است كه قلمرو مانعيت اين موانع تا كجاست ؟ آيا مانع همه انواع شناختهاى حسّى ، عقلى و قلبى اند يا مانعيت آنها مرز خاصى دارد ؟ براى پاسخ بايد موانع را به چند دسته تقسيم كرد : دسته اوّل : موانع و آفات علوم رسمى؛ مانند كم رويى [١] بدفهمى [٢] و تن آسايى [٣] . اين دسته ، مانع شناختهاى عقلى هستند و كمترين احاديث را به خود اختصاص داده اند . دسته دوم : موانعى كه مانعيّت آنها شامل شناختهاى عقلى و قلبى است؛ مانند عُجب ، تعصّب ، استبداد و ... [٤] . اين موانع ، انديشه را از تشخيص درست حقايق عقلى و قلب را از بركات الهامها وارشادهاى غيبى الهى محروم مى سازد . دسته سوم : موانع علم حقيقى و يا نور علم؛ مانند ظلم ، كفر ،

[١] هركه خجالت كشد ، دانشش اندك شود (الكافي : ج٢، ص١٠٦، ح٣) .[٢] به دست نيامدن دانش ، جز در نتيجه سوء فهم سامع نيست (غرر الحكم : ١٠٥٥٩) .[٣] دانش با تن آسايى يافت نشود (غرر الحكم : ١٠٦٨٤) .[٤] بنگريد به ابواب : ١ / ١٢ ، ١ / ١٣ ، ١ / ١٨ ، ١ / ١٧ ، ١ / ١٥ ، ١ / ٢١ ، ١ / ٢٠.