سيماي علم و حكمت در قرآن و حديث - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٤٦

حكمت را به طاعت خداى تعالى و مدارا با مردم و دورى از كبائر و اجتناب از نيرنگ تفسير مى كنند، به اين نوع از حكمت اشاره دارند [١] .

٣ . حكمت حقيقى

حكمت نظرى ، مقدمه حكمت عملى و حكمت عملى ، سرآغاز حكمت حقيقى است و تا آن هنگام كه آدمى بدين درجه از حكمت نرسيده، به مفهوم واقعى حكيم نيست؛ هر چند استاد كلّ در كلّ باشد . حكمت حقيقى در واقع جوهر علم و حقيقت دانش است و از اين رو خواص علم حقيقى و آثارش بر آن مترتب مى شود و از مهمترين آثار حقيقت دانش كه در قرآن كريم آمده همان بيم از خداست . به حكم آيه شريفه : «از ميان بندگان خدا ، تنها دانايان از او بيم دارند» [٢] . و همين اثر در كلام رسول خدا براى حكمت نيز گفته شده است ، آنجا كه مى فرمايد : «بيم از خداى عزّوجلّ بنياد هرگونه حكمت است» [٣] . حكمت حقيقى نورى است كه خدا آن در نتيجه عمل به حكمت نظرى به انسان مى دهد و اين نورانيت همان گونه كه از تفسير امام صادق عليه السلام از حكمت بر مى آيد ، ضد هوا و هوس است و هر اندازه قلب از آن پرتو گيرد ، به همان اندازه هوا از آن مى گريزد و شهوت ضعيف مى شود تا آنجا كه مى ميرد و عقل زنده مى شود و ديگر زمينه اى براى ارتكاب اعمال زشت در انسان باقى نمى ماند و در نتيجه حكمت با عصمت همراه مى گردد و در نهايت همه ويژگيهاى