موانع معرفت،كه شرح آن در فصل دوم گذشت و حجابهاى دل، زنگارهاى جان و مانع نور علم اند . در آغاز بيمارى ، حجابهاى معرفت رقيق است و تعاليم پيامبران مى تواند آنها را بزدايد .

ب : حجابهاى ضخيم قابل رفع

اگر موانع معرفت علاج نشوند ، بتدريج حجابهاى انديشه و قلب متراكم مى شوند . حجابهاى متراكم تا جايى كه جوهر آينه دل را فاسد نكرده باشند ، قابل علاج اند . براى زدودن اين حجابها بايد از داروى بلا بهره گرفت كه از داروى موعظه قويتر است . زدودن زنگارهاى دل با موعظه مانند پاكسازى آينه با آب است و زدودن زنگارهاى دل با بلا ، صيقل دادن شمشير با آتش است . زنگارهاى ضخيم را جز با آتش نمى توان زدود . از اين رو قرآن در باره فلسفه بلا و مصيبتهاى زندگى مى فرمايد : «وقطعا غير از آن عذاب بزرگتر ، از عذاب اين دنيا [نيز ]به آنان مى چشانيم ، باشد كه بازگردند» [١] . اينجاست كه امام على عليه السلام مى فرمايد: «هرگاه ديدى كه خداى سبحان پى درپى بلا بر تو مى فرستد،پس [بدان ]كه مى خواهد بيدارت كند» [٢] .

ج : حجابهاى ضخيم غير قابل زوال

اگر زنگارها و موانع شناخت بقدرى متراكم شود كه جوهر آينه دل فاسد گردد نه موعظه كه آتش بلا نيز از صيقل دادن جوهر جان ناتوان مى ماند و بيمار غير قابل علاج مى گردد ؛ همچنانكه حضرت على عليه السلام مى فرمايد : «هركس كه خداوند با بلا و تجربه ها به وى سود

[١] سوره سجده ، آيه ٢١ .[٢] غرر الحكم : ٤٠٤٦.