در استفاده از احاديث بايد اصول و قواعدى را رعايت كرد . از جمله اين كه در روايات اسلامى ، روايات عام و خاص ، ناسخ و منسوخ و مطلق و مفيد وجود دارد كه بايد براساس قواعدى كه در علم دراية الحديث و اصول فقه آمده ، روايات جمع بندى شود و از نتايج جمع بندى شده ، گزاره هاى جامعه شناختى استخراج كرد . به عبارت ديگر در فهم احاديث اجتماعى ، بايد «خانواده حديث» را ملاحظه نمود و مجموعه احاديث را در يك موضوع اجتماعى درنظر گرفت و دسته بندى كرد ؛ مقيدات و مخصّصات آن ها را با عمومات و اطلاقات در كنار هم گذاشت و سپس به يك گزاره جامعه شناختى بر مبناى حديث دست يافت .

٤ . برگردان معناى حديث به مفاهيم جامعه شناختى

همه مى دانيم كه زبان بيان مفاهيم در حديث ، به دليل پيوند با ارزش ها و شرايط اجتماعى و سياسى ، با زبان به كار رفته در جامعه شناسى تفاوت دارد . از اين رو چه بسا وقتى گزاره هاى اجتماعى استخراج شده از احاديث با همان زبان عرضه شود ، مخاطب فكر كند با مباحث اخلاقى و اعتقادى رو به روست . بر اين اساس بايد با دقت تمام و وسواس كه موجب تحريف مفاهيم دينى نشود ، مفاهيم را به زبان جامعه شناختى ترجمه كرد . براى مثال در آموزه هاى دينى ، ظلم ، موجب هلاكت امت عنوان شده است ؛ چنان كه امام على عليه السلام مى فرمايد : «الظلم يزل القدم ويسلب النعم ويهلك الامم» . شايد بتوان «هلاكت امت» را از بين رفتن همبستگى اجتماعى ترجمه كرد . اين برگردان براى ايجاد ارتباط ميان اين دو رشته معرفتى ، يعنى حديث وجامعه شناختى بسيار ضرورى مى نمايد ؛ به ويژه در اين صورت ، كسانى كه در جامعه شناسى تحصيل مى كنند ، بهتر به مفاهيم دينى منتقل مى شوند .

٥ . تفكيك ثابت و متغيّر در احاديث اجتماعى

احاديث اجتماعى گاهى امورى متغيّر يا متعلق به زمان و مكانى خاص را گزارش كرده اند و در كنار آن ، به قانون سنتى اجتماعى و جارى در همه زمان ها و مكان ها اشاره نموده اند . محقّق