به نظر من ، معيارها و قوانين كلى كه مى توان از متون دينى استباط كرد ، به ويژه آن ها كه در زمينه اجتماع موثق تر هستند ، براى تئورى سازى و مدل سازى خيلى مهم است ؛ يعنى آن جا كه به مورد خاصى ناظر نيست ، مثل «يا ايهاالناس»ها كه شامل همه جوامع مى شود. در كنگره امام على عليه السلام در سال ١٣٧٩ ، حضرت آيت اللّه نورى همدانى در سخنرانى شان ، ٣٢ مورد را از نهج البلاغه ذكر كردند كه به نظر مى آيد نكاتى كليدى براى اين گونه بررسى هاست. واقعا بعضى از حرف هاى امام على عليه السلام را با هر ديدى نگاه بكنيد ، واقعا بى نظير است؛ مثلاً تمام كسانى كه از حقوق بشر صحبت كردند ، تمامشان به اندازه كلام امام به مالك اشتر نيست كه فرمود : «بقيه يا مثل تو هستند در خَلق ، يا برادر دينى تو هستند» . اصلاً چنين كلامى را كجا مى توان يافت. اين معيارى است براى رفتار. در واقع معيارهاى عملى است ، ولى تعدادى معيارهاى نظرى هست كه مى توان رفتار جوامع ، يعنى قوانين اجتماعى را از آن استخراج نمود. تجربه ما در قرن بيستم ، اين را مى گويد كه نظريه هاى روز ، خيلى افت و خيز دارد. غربى ها خيلى كار مى كنند و اين كارشان ، مايه تحسين است و يك خوبى هم كه دارند ـ به ويژه در دهه اخير ـ خيلى زود تغيير عقيده مى دهند و اگر قانع بشوند ، ديدگاهشان را كنار مى گذارند. براى مثال ، بيست ـ سى سال پيش ، فرويديسم بر تمام روان شناسى حاكم بود ، ولى اكنون افراد به ميزان زيادى از اين مكتب جدا شده اند. زمانى شما اصلاً نمى توانستيد از اين صحبت بكنيد كه دين روى سلامت بدن اثر مثبت دارد. الآن شما مى بينيد نصف دانشگاه هاى پزشكى آمريكا قبول كردند كه درس تأثير دين بر سلامت جسم و روان را ، جزء دروس قرار دهند. اين نشان مى دهد چقدر بينش ها تغيير كرده است ، حتى يكى از استادان برجسته پزشكى آمريكا مى گويد : مقاله هاى ما را اول مجلات چاپ نمى كردند ، حالا همه را در مجلات درجه يك چاپ مى كنيم. بنابراين ، زمينه بازتر شده است. به نظر من اگر هر چيزى كه گزارش داده مى شود ، با احتياطات علمى همراه گردد ، اين جاى خودش را باز مى كند. در اين جا ، گروهى كه در آمريكا روى تأثير دين بر سلامت جسم كار كردند ، خيلى حساب شده و دقيق عمل كردند؛ يعنى مثلاً دو گروه بيمار را در نظر گرفتند كه يك گروه ، برايشان دعا شده بود و گروه دوم چنين نبود . حتى خود پزشكان هم نمى دانستند كدام گروه دعا شده و كدام گروه هم دعا نشده است. اگر كارها متقن انجام بشود ، مى توان طرف