برابر مشكلات در سايه مقاومت در برابر اين لغزشگاه ها و فريب هاست . اين ، در حالى است كه مرز سلطه شياطين بر انسان ، از حدّ تحريك و وسوسه فراتر نمى رود . از اين رو ، آنان ، انسان را به زشتى ها دعوت مى كنند؛ ليكن نمى توانند او را به ارتكاب زشتى ها وا دارند . {-٢-}

١ . علّت به بند كشيده شدن شياطين در ماه رمضان

بررسى احاديث دينى در موضوع به بند كشيده شدن شياطين و جلوگيرى از اِغواگرى آنها در ماه رمضان ، دو علّت را نشان مى دهد ، با اين توضيح كه علّت دوم در طولِ علّت اوّل است :

علّت اوّل: طبيعت پيشگيرانه روزه

روزه به طور طبيعى ، زمينه اى را كه شيطان بر اساس آن ، انسان را به گم راهى مى كشانَد ، از بين مى برد . به تعبير دقيق تر ، زنجيرى كه در ماه رمضان ، شيطان را به بند مى كشد، چيزى جز خودِ روزه نيست. از اين رو، در حديث پيامبر خدا آمده است: إنَّ الشَّيطانَ لَيَجرى مِنِ ابنِ آدَمَ مَجرَى الدَّمِ فَضَيِّـقوا مَجارِيَهُ بِالجُوعِ . [٢] شيطان در انسان ، همچون جريان خون، جارى مى شود . پس با گرسنگى ، گذرگاه هاى او را تنگ كنيد . اين حديث ، به روشنى بر اين نكته دلالت دارد كه روزه به طور طبيعى ، مانع

[١] در دانش نامه ميزان الحكمه ، در ذيل مدخل «شيطان» ، به پاسخ تفصيلى اين سؤال ها و بررسى ابعاد اين موضوع ، خواهيم پرداخت ، إن شاء اللّه ![٢] در قرآن آمده است : «چون كار داورى به پايان مى رسد ، شيطان مى گويد : خداوند به شما وعده راست داد و من به شما وعده دادم ؛ امّا تخلّف كردم . من بر شما سلطه اى نداشتم ، جز آن كه شما را دعوت كردم . شما هم پذيرفتيد . پس مرا سرزنش نكنيد و خودتان را ملامت كنيد» (ابراهيم : آيه ٢٢) .[٣] إحياء علوم الدين : ج ١ ص ٣٤٧ ،بحار الأنوار : ج ٧٠ ص ٤٢ . و نيز بدون جمله : « فضيّقوا مجاريه بالجوع» در : صحيح البخارى : ج ٦ ص ٢٦٢٤ ح ٦٧٥٠ ، سنن ابن ماجة : ج ١ ص ٥٦٦ ح ١٧٧٩ .[٤] غرر الحكم : ح ٩٩٤٤ .[٥] إحياء علوم الدين : ج ٣ ص ١٢٤ .[٦] إحياء علوم الدين : ج ٣ ص ١٢٩ ، المحجَّة البيضاء : ج ٥ ص ١٥٤ .