اى ابو ذر! يك ساعت نشستن براى گفتگوى علمى ، براى تو ، از عبادت يك سال كه روزش را روزه بدارى و شبش را به نماز بِايستى ، بهتر است. افزون بر اين حديث ، منابع حديثى ، احاديث بى شمارى از اهل بيت عليهم السلام نقل كرده اند كه مى رسانَد آموختن دانش ، به مراتب ، برتر از عبادت است؛ [١] ليكن براى روشن تر شدن اين موضوع ، توجّه به چند مطلب ، ضرور است:

الف ـ برترىِ كدام علم بر كدام عبادت؟

از ديدگاه فقهى ، «آموختن علم» ، احكام پنجگانه را دارد و بررسى متن احاديث فراوانى كه علم را برتر از عبادت مى دانند ، به روشنى مى رساند كه مقصود ، برترىِ آموختن واجب يا مستحب بر عبادات مستحب است. [٢]

ب ـ نقش عبادت در پيدايش نور علم

از نگاه متون اسلامى ، عبادات ، نقشى بنيادى در پيدايش و تداوم فروغ علم دارند. [٣] از اين رو ، هدف احاديثى كه علم را برتر از عبادت مى دانند ، تضعيف يا انكار نقش سازنده عبادت نيست؛ بلكه تأكيد بر همراه ساختن عبادت با علم و بر حذر داشتن از عبادتِ ناآگاهانه است كه نه تنها بى ارزش ، بلكه خطرآفرين است.

ج ـ سيره اهل بيت عليهم السلام

بررسى و تأمّل در سيره عملى اهل بيت عليهم السلام درباره شب قدر و عنايت ويژه آنان به عبادت و ذكر در شب هاى نوزدهم ، بيست و يكم و بيست و سوم ، و توجّه به

[١] ر . ك : علم و حكمت در قرآن و حديث : بخش پنجم / فصل دوم : برترى دانشجويى بر عبادت .[٢] ر . ك : علم و حكمت در قرآن و حديث : بخش پنجم / فصل دوم : نكته هايى درباره برترى دانش بر عبادت .[٣] ر . ك : علم و حكمت در قرآن و حديث : بخش سوم / فصل چهارم : مبادى الهام ، دانش نامه عقايد اسلامى : ج ٢ ص ٤٨١ (فصل چهارم / خاستگاه الهام) .