حكمت نامه پيامبر اعظم صلَّي الله عليه و آله - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٢٧٣

مسلمان يا مؤمن ، بويژه اگر بيم و نگرانى او از خشم مولايش ، بيش از نگرانى اش از عذاب آتش باشد ، آن گونه كه پس از اين فقرات ، ذكر مى كند. اين ، حالتى عالى است كه در دلى پيدا نمى شود ، مگر آن كه پروردگارش از او راضى باشد. مضامين بلند ديگرى كه در اين دعاها هستند نيز همين گونه اند؛ يعنى جايى هستند براى پيدا شدن حالات و صفاتى در جان و دل كه آنها را از هلاكت ها مى رهانند و به حالات عالى و درجات بلند مى رسانند. اگر عمل كننده ، در برخى اوقات ، براى عمل ، بى حال و بى نشاط بود ، بايد مراقب حال خويش باشد. چنانچه پنداشت اگر به عمل بپردازد ، يا خود را به عمل وا دارد ، برايش حال مى آورد ، مشغول شود و ترك نكند تا شيطان بر جان او چيره نشود ، كه انسان اگر عمل را به صِرف بى حالى ترك كند ، به ترك كلّىِ عمل ، كشيده مى شود. بايد در حال خويش تأمّل نمايد و تلاش كند. اگر ديد با تركِ عمل ، اشتياقش به آن افزون مى شود ، ترك كند و خود را به عمل با بى حالى و كِسلى عادت ندهد. و اگر ديد ترك عمل ، موجب ترك ديگر مى شود ، انجام دهد و ترك ننمايد. چه بسا كه سالك ، با دل گرفتگى و بى حوصلگى وارد عمل مى شود ؛ ولى حال او در اثناى عمل ، برتر از آنچه اميد داشته ، مى گردد. بر او لازم است كه در كوشش براى ترجيح ترك بر انجام دادن ، خطا نكند ؛ چرا كه در ذائقه نفْس ، بى حالى ، از عسل ، شيرين تر است و اين ، گاهى انسان را از شناخت درستِ واقعيّت ، باز مى دارد. {-٣-}