خواندن مكلّف به اطاعت اوامر و ترك نواهى الهى است ، مانند اين سخن خداوند عز و جل : «أَفِى اللَّهِ شَكٌّ فَاطِرِ السَّمَـوَ تِ وَ الْأَرْضِ يَدْعُوكُمْ لِيَغْفِرَ لَكُم مِّن ذُنُوبِكُمْ وَيُؤَخِّرَكُمْ إِلَى أَجَلٍ مُّسَمًّى . [١] مگر درباره خدا ـ پديدآورنده آسمان ها و زمين ـ ترديدى هست؟ او شما را دعوت مى كند تا پاره اى از گناهانتان را بر شما ببخشايد و تا زمان معيّنى ، شما را مهلت دهد» . به سخن ديگر ، دين ، پيام تكامل انسان است كه خداوند متعال ، انسان را بِدان دعوت مى كند تا از طريق اجراى آن در زندگى ، هدف از آفرينش خود را دريابد .

مفهوم دعا در مورد انسان

دعاى انسان ، چه در تعبير حقيقى و چه مجازى اش ، كاربردهاى مختلفى در قرآن و حديث دارد [٢] كه طرح آنها در اين جا ضرورى نيست . آنچه در اين جا مهم و لازم است ، تبيين مفهوم حقيقى «دعاى انسان در برابر آفريدگار» و جمع بندى اجمالى آيات و احاديثى است كه درباره آن وارد شده است :

الف ـ حقيقتِ دعا

با تأمل در كاربرد كلمه «دعا» در قرآن و حديث ، معلوم مى گردد كه دعاى انسان در برابر خداوند متعال ، در حقيقت به معناىِ خود را بنده و نيازمند مطلق به خدا ديدن و با پرستش او درصدد جلب عنايت و رحمت او برآمدن است و از اين رو ، امام صادق عليه السلام در تبيين جنود عقل و جهل مى فرمايد :

[١] . ابراهيم : آيه ١٠ .[٢] . ر . ك : نضرة النّعيم : ج ٥ ص ١٩٠٤ .