در كشف المحجة [١] مكررا مطالبى را از آن نقل كرده است. صدرالدين شيرازى (م١٠٥٠ق) نيز در شرح اُصول كافى [٢] منقولاتى از آن را آورده است كه حكايت از وجود كتاب در نزد وى مى كند، اما پس از آن ديگر اثرى از اين كتاب يافت نشده است. وفات: كلينى در حالى كه حدود ٧٠ سال از عمرش مى گذشت و پس از ٢٠ سال تلاش در تدوين كتاب كافى، در شعبان سال ٣٢٩ هجرى قمرى، سالى كه سال «تناثر نجوم» يعنى فرو ريختن ستاره ها، نام گرفته است، چشم از جهان فرو بست و در «باب الكوفه» بغداد [٣] به خاك سپرده شد. [٤] در همين سال همچنين با رحلت آخرين نايب امام زمان، على بن محمد سمرى، غيبت كبرى آغاز شد. [٥]

كتاب كافى

كافى جامع ترين و مهم ترين كتاب در ميان كتب اربعه شيعه است. شيخ مفيد در اين باره مى نويسد: كافى از سترگ ترين و سودمندترين كتب شيعه است. [٦] فيض كاشانى كافى را معتبرترين، كامل ترين و جامع ترين كتب اربعه دانسته است. [٧] علّامه مجلسى نيز كتاب كافى را دقيق ترين، جامع ترين، بزرگ ترى و بهترين تأليفات شيعه معرفى كرده است. [٨]

[١] كشف المحجة، ص ١٥٩، ١٧٣، ١٨٩.[٢] شرح اُصول الكافى، ج ٢، ص ٦١٢ ـ ٦١٥.[٣] قبر وى امروزه در سمت شرقى بغداد در جامع صفويه (آصفيه) قرار دارد. العميدى، «مع الكلينى و كتابه الكافى»، علوم الحديث، ش ١، ص ٢٢٢ و حسينى جلالى، دراية الحديث، ص ١٤٦.[٤] رجال النجاشى، ص ٣٧٧ و ٣٧٨؛ رجال الطوسى، ص ٤٣٩. شيخ طوسى مى نويسد: محمد بن يعقوب الكلينى يكنى أبا جعفر الأعور جليل القدر عالم بالأخبار... مات سنة تسع و عشرين و ثلثمائة فى شعبان ببغداد و دفن بباب الكوفة. ولى شيخ طوسى در كتاب فهرست كتب الشيعه و اصولهم، ص ٣٩٥ و ابن طاووس در كشف المَحجّه، ص ١٥٩ سال ٣٢٨ را سال وفات كلينى ذكر كرده اند، اما به دلايلى از جمله نزديك تر بودن عصر نجاشى به كلينى قول نجاشى صحيح تر به نظر مى رسد. درباره سالم ماندن جسد و كفن مرحوم كلينى ر.ك: خوئى، معجم رجال الحديث، ج ١٩، ص ٥٦ و ٥٧.[٥] على بن بابويه قمى (پدر شيخ صدوق) نيز در همين سال از دنيا رفته است (رجال النجاشى، ص ٢٦٤).[٦] «الكافى و هو من أجل كتب الشيعة و أكثرها فائدة»، تصحيح الاعتقاد، ص ٢٧.[٧] «الكافى... أشرفها و أوثقها و أتمها و أجمعها» (الوافى، ج ١، ص ٥).[٨] «كتاب الكافى... أضبط الأصول و أجمعها، و أحسن مؤلفات الفرقة الناجية، و أعظمها» (مرآة العقول، ج١، ص ٣).