آيه شريفه «فَانِ اسْتَطَعْتَ انْ تَبْتَغِىَ نَفَقاً فِى الْارْضِ اوْ سُلَّماً فِى السَّماءِ» «١» مراد همان نقب است، يعنى «اگر بتوانى نقبى در زمين يا نردبانى بر آسمان بجويى.» و منافق را از آن جهت منافق مى‌گويند كه از درى به اسلام وارد مى‌شود و از درب ديگر خارج مى‌گردد. «٢» و مرحوم طبرسى مى‌گويد: «به منافق از آن جهت كه از اسلام به‌سوى كفر خارج مى‌شود منافق مى‌گويند.» «٣» ويژگى‌هاى منافقان‌ قرآن كريم انسان‌ها را از جهت تقواى اعتقادى و عبادى به سه دسته تقسيم نموده است: الف: مؤمنان و پرهيزكاران‌ ب: منافقان‌ ج: مشركان و كافران‌ در معرّفى گروه نخست (مؤمنان) فرمود: «الَّذينَ يُؤْمِنُون بِالْغَيْبِ وَ يُقيمُونَ الصَّلوةَ وَ مِمَّا رَزَقْناهُمْ يُنْفِقُونَ وَالَّذينَ بِما انْزِلَ الَيْكَ وَ ما انْزِلَ مِنْ قَبْلِكَ وَ بِالْآخِرَةِ هُمْ يُوقِنُونَ» «٤» پرهيزكاران كسانى هستند كه به غيب ايمان مى‌آورند و نماز را بر پا مى‌دارند و از تمام نعمت‌ها و مواهبى كه به آنان روزى داده‌ايم انفاق مى‌كنند. و آنان‌كه به آنچه بر تو نازل گرديده و آنچه پيش از تو بر پيامبران پيشين نازل شده ايمان مى‌آورند و به رستاخيز يقين دارند.
بنابراين مؤمنان كسانى هستند كه هم تقواى اعتقادى دارند يعنى به خدا، روز قيامت و رسالت پيامبر خاتم صلى الله عليه و آله ايمان دارند و هم تقواى عبادى دارند، چرا كه نماز را به پا مى‌دارند و هم تقواى مالى دارند؛ زيرا زكات مى‌پردازند.
در معرّفى گروه دوّم (منافقان) تمام خصايصى را كه درباره مؤمنان به كار برد به‌