... فَدَعْ عَنْكَ قُريْشاً وَ تَرَكاضَهُمْ فِى الضَّلالِ وَ تَجَوُّلَهُمْ فِى‌ الشِّقاقِ وَ جَماحَهُم فِى التِّيه «١» امام على عليه السلام‌ انتقاد از خلفا امام على عليه السلام از بدعت‌ها و انحرافاتى كه به‌دست خلفاء يا عمّال آنها ايجاد مى‌گرديد انتقاد مى‌كرد و از آنها مى‌خواست تا حدود و قوانين الهى را رعايت نمايند. خود نيز در حدّ امكان تلاش مى‌كرد جلوى انحرافات را بگيرد امّا موفقيّت چندانى در اين زمينه كسب نكرد.
ابن ابى‌الحديد مى‌گويد: شكايت و انتقاد امام از خلفاء ولو به صورت ضمنى و كلّى متواتر است. من از يكى از معاصرين مورد اعتماد خويش معروف به «ابن عاليه» شنيدم كه مى‌گفت: در خدمت اسماعيل بن على حنبلى، امام حنابله عصر بودم كه مسافرى از كوفه به بغداد مراجعت كرده بود و اسماعيل از مسافرتش و از آنچه در كوفه ديده بود از او مى‌پرسيد. او در ضمن نقل وقايع با تأسف زياد جريان انتقادهاى شديد شيعه را از