منافقان در جنگ تبوك: جنگ تبوك در سال نهم هجرت، با هدف سركوب سپاه «هِرقِل» كه قصد حمله به مدينه را داشت انجام گرفت. آنچه در اين جنگ قابل توجّه است درگيرى و جنگ نيست چون جنگى صورت نگرفت (جز يك مورد درگيرى محدود با بعضى از عرب‌ها) مهمّ در اين جنگ آزمايش مؤمنين و تشخيص منافقين و حركات آنها بود. منافقينى كه هم سپاه اسلام را تضعيف كردند و هم مسجد ضرار را ساختند.
قرآن كريم از رفتار كافرمنشانه آنها پرده مى‌افكَنَد و با فرستادن بخش اعظم سوره «توبه» ماهيّت آنان را بر مسلمانان آشكار مى‌سازد؛ و به پيامبر صلى الله عليه و آله مى‌فرمايد:
اگر به كسانى كه آمدند و از تو اجازه مرخصى گرفتند اجازه نداده بودى راستگويان و دروغگويان را مى‌شناختى. زيرا همه پى مى‌بردند به اينكه شركت همگانى براى جهاد ضرورى است و (شركتِ) بخشى از مسلمانان براى تحقق هدف كفايت نمى‌كند. در اين صورت كسانى كه به خداى يگانه و روز جزاء باور دارند اجازه مرخصى نمى‌گرفتند، و فقط كسانى اجازه مرخصى مى‌گرفتند كه به خداى يگانه و دوره بازپسين باور ندارند و دل‌هايشان به كژى، آلوده است و در نتيجه آن در كژى مى‌لولند و آنان در پى اين هستند كه مسلمانان را از دين بگردانند و كارها را به وضع پيشين بازگردانند ... آنان در منجلاب برگشتگى و گرايش به كفرند ... اگر خواه يا ناخواه در تأمين هزينه جهاد شركت دارند چون كافر و زشتكارند مأجور و درخور پاداش نخواهند بود عاملى كه سبب شده كمكهاى مالى، كه براى تأمين هزينه‌هاى ضرورى مى‌كنند پذيرفته درگاه خدا نشود اين است كه آنان به خداى يگانه و پيامبرش كافر شده‌اند. و نمى‌شود نماز بخوانند و در حال كسالت و تنبلى نباشند و نمى‌شود در تأمين هزينه‌هاى ضرورى شركت كنند و ناخوشدل نباشند ...
قسم به خدا مى‌خورند كه از شما و جزء ملت اسلامى هستند، درحالى كه از شما و جزء شما نيستند بلكه جماعتى ترسو هستند كه از ترس، اظهار مسلمانى مى‌كنند ... به آنان بگو كه پس از ايمان آوردنتان كافر شده‌ايد؛ به اين دليل كه از انجام وظيفه جهاد رخ برتافته‌ايد ...
مردان منافق و زنان منافق از گروه اجتماعى و اعتقادى يكديگرند؛ ديگران را به‌سوى ناروا