پيغمر اكرم صلى الله عليه و آله فرمود: «بُعِثْتُ بِمَكارِمِ الْاخْلاقِ وَ مَحاسِنُها» «١» ؛ من از طرف خدا براى مكارم و محاسن اخلاق مبعوث شده‌ام.
اسلام در پرتو قوانين مترقّى و انسان‌ساز خود با عوض كردن ارزش‌ها، توانست انسانى را كه همّتش شكم و شهوتش بود از نظر معنوى، به كمالاتى رهنمون سازد كه فرشتگان حسرت آن بردند و از نظر فداكارى و ايثار چنان ارتقايى يافتند كه برخى از مسلمانان حاضر شدند خود از تشنگى بميرند تا برادرانشان زنده بمانند.
اينكه اسلام چه فضيلت‌هايى را براى انسانيّت به ارمغان آورد موضوع مستقلّى است كه در علم اخلاق مورد بحث است، و از موضوع اين مقال خارج مى‌باشد. در اين مجال صرفاً به برخى از فضايل انسانى كه جنبه اجتماعى دارد و در داستان رجعت سنّت‌ها و باورهاى جاهلى مورد توجّه است اشاره مى‌كنيم.
كرامت نفس‌ انسانِ قبل از بعثت، چون به شرافت و كرامت خود ايمان نداشت وجودش را با هر شى‌ء ناچيزى معامله مى‌كرد. گاهى اسير حرص و طمع خويش بود و گاهى ذليل و برده دست خود خواهان.
اسلام انسان را متوجّه خودش كرد و شرافت و كرامت ذاتى او را متذكّر گرديد و عزّت خواهى، مناعت طبع و احساس شرافت را در او زنده كرد: «وَ لِلّهِ الْعِزَّةُ وَ لِرَسُولِهِ وَ لِلْمُؤْمِنينَ» «٢» عزّت اختصاص به خدا و رسول او و مؤمنين دارد.
مؤمن است كه بايد عزيز باشد و عزّت شايسته اوست و او شايسته عزّت است.
پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: «اطْلُبُوا الْحَوائِجَ بِعِزَّةِ الْانْفُسِ» «٣» ؛ حاجت‌هاى خود را (از ديگران) با عزّت نفس بخواهيد. يعنى خودتان را نزد ديگران پست و ذليل نكنيد. درحالى كه شرافت وعزّت‌