حسين عليه السلام در شرايط خاصّى قرار گرفت: از طرفى مجبور شده بود با يك فرد فاسد بى‌بند و بار به‌عنوان خليفه پيغمبر، بيعت كند، و از طرفى فساد در دستگاه اموى، به اوج رسيده و نظام ارزشى جامعه را مبدّل ساخته و آنها را به سنت‌ها و باورهاى جاهلى نزديك كرده بود. و از طرف ديگر عدّه‌اى از مردم عراق براى بيعت با حضرت عليه السلام اعلام آمادگى كرده بودند. لذا امام حسين عليه السلام موضع جديدى اتخاذ نمود و با تمام هستى عليه خاندان فاسد اموى قيام كرد.
امام حسين عليه السلام در پاسخ مروان كه از او براى يزيد بيعت مى‌خواست فرمود:
«عَلَى الاسْلامِ السَّلامُ اذْ قَدْ بُلِيَتِ الْامَّةُ بِراعٍ مِثلِ يَزيدٍ ... وَ قَدْ سَمِعْتُ جَدّى‌ رَسوُلُ اللَّهِ صلى الله عليه و آله يَقُول: الْخِلافَةُ مُحَرَّمَةٌ عَلَى آلِ ابى‌ سُفيان ...» «١» با اسلام بايد وداع نمود زيرا امّت گرفتار رهبرى همانند يزيد شده است ... و از جدّم رسول خدا صلى الله عليه و آله شنيدم كه فرمود: خلافت بر آل ابوسفيان حرام است.
امام حسين عليه السلام علاوه بر بدعت‌ها و انحراف‌هاى عصر معاويه، با بدعت بسيار بزرگى روبه‌رو بود و آن حكومت فرد فاسق و فاجرى مثل يزيد بود كه به هيچ وجه صلاحيت و شايستگى براى خلافت اسلامى نداشت؛ او علناً شراب مى‌خورد و ميمون‌بازى و سگ‌بازى مى‌كرد و با سوگلى‌هاى خود مشغول عيش و نوش بود. امام عليه السلام در پاسخ مروان اوّلين انگيزه مبارزه و مخالفت خويش را عدم شايستگى يزيد اعلام فرمود و هنگام حركت از مدينه، در وصيتنامه خويش به مهمترين علّت قيام خود كه همانا امر به معروف و نهى از منكر و مبارزه با مفاسد وسيع و نابسامانى‌هاى فراوان اجتماعى و دينى بود تصريح فرمود:
«اريدُ انْ امُرَ بِالْمَعْرُوفِ وَ انْهى‌ عَنِ الْمُنْكَرِ وَ اسيرُ بِسيرَةِ جَدّى‌ وَ ابى‌ عَلِىِ بْنِ ابى‌ طالِبٍ» «٢»