و در مقابل علم و رفتار برخاسته از علم و دين به‌كار رفته است. و قرآن كريم دوران پيش از ظهور اسلام را از آن جهت كه علم و دين حاكميت نداشته، عصر جاهلى ناميده است. «١» دكتر جواد على دراين باره مى‌گويد: «جاهليت اصطلاحى است كه ... بر حالت اعراب در روزگار پيش‌از اسلام اطلاق مى‌شود، تا آن‌را از حالت پس‌از ظهور اسلام جدا گرداند.» «٢» علّامه طباطبايى قدس سره مى‌فرمايد:
«انَّ الْقُرآنَ يُسَمّى‌ عَهْدَ الْعَرَب الْمُتَّصِلُ بِظُهُورِ الْاسْلامِ بِالْجاهِليَّةِ وَ لَيْسَ الَّا اشارَةً مِنْهُ الى‌ انَّ الْحاكِمَ فيهِمْ يَوْمَئِذٍ الْجَهْلُ دُونَ الْعِلْمِ وَ انَّ الْمُسَيْطِر عَلَيْهِمْ فى‌ كُلِّ شَىْ‌ءٍ الْباطِلُ دُونَ الْحَقِّ» «٣» قرآن كريم آنچه را كه از نادانى و وهم آدمى نشأت مى‌گيرد علامت جهل و صاحب آن را جاهل مى‌داند: «قالُوا اتَتَّخِذُنا هُزُواً قالَ اعُوذُ بِاللَّهِ انْ اكُونَ مِنَ الْجاهِلين» «٤» قوم [موسى‌] گفتند ما را به تمسخر گرفته‌اى (كشتن گاو با يافتن قاتل چه تناسبى دارد) موسى گفت: «به خدا پناه مى‌برم از اينكه از جاهلان باشم».
و در سوره اعراف بخشايشگرى و به نيكى واداشتن را در برابر جاهليت آورده است.
«خُذِ الْعَفْوَ وَأْمُرْ بِالْعُرْفِ وَ اعْرِضْ عَنِ الْجاهِلينَ» «٥» دكتر شوقى ضيف پس از نقل برخى از آيات و روايات در اين مورد مى‌گويد: «از همه اين شواهد چنين استفاده مى‌شود كه ريشه جهل از قديم به‌معناى تندى و خيره‌سرى و بى‌خردى به‌كار رفته و عصر جاهليت با همه جنبه‌هاى شرك‌آميز و اخلاق مبتنى بر عصبيّت و انتقامجويى و خونخوارى و تبهكارى و سيه‌كارى‌اش به عصر نزديك اسلام-