درس چهارم:: ميزان بهره‌مندى جامعه جاهلى از تمدن بشرى‌ اگر كسى امروز صحراى خشك و بى آب و علف شبه جزيره عربستان را از نظر بگذراند، تصور مى‌كند كه در آن هيچ زمينه‌اى براى تمدن وجود نداشته و ندارد، ولى اگر آنگونه كه مورخان مى‌گويند بپذيرد كه در دورانهاى بسيار قديم شبه جزيره عربستان سرزمينى پرباران و پر نعمت بوده است، تصور اينكه در آنجا تمدنهاى عظيم نيز وجود داشته چندان دشوار نيست. «١» شبه جزيره عربستان از قسمتهاى متنوعى برخوردار است. بخشهايى از آن مثل يمن در جنوب، از آبادانى بهره‌مند و اسباب تمدن در آن فراهم است، در حالى كه بخشهاى وسيعى از صحراهاى مركزى كم آب و بى‌حاصل است و زمينه ايجاد تمدن در آن وجود ندارد. «٢»