شود و وضع موجود را تغيير دهد. و هنگامى كه ابوذر به شام هجرت كرد او را اخراج و با وضع رقّت‌بارى او را به مدينه بازگرداند.
عقب‌افتادگى و جهل مردم شام دلايل متعددى داشت كه دشوارى راه‌ها و ارتباط و كنترل شديد امويان و ايجاد سانسور فكرى از جمله آنها مى‌باشد.
قدرت اقتصادى و سياسى‌
همان‌طور كه بيان شد عثمان در قدرت دادن به امويان در دو جنبه سياسى و اقتصادى به‌طرز عجيبى اقدام كرد. عثمان بويژه به معاويه عنايت خاصّى داشت. عجيب اين است كه خليفه دوّم نيز به معاويه توجّه ويژه‌اى داشت. و در مقابل تشريفاتى كه وى برخلاف سيره شيخين در شام بر پا كرده بود بر او خورده نگرفت بلكه او را در سياست‌هايش خودمختارى داد. امّا نسبت به كارگزاران ديگر بسيار خشن بود. «١»
چنانكه وقتى ابوهريره (حاكم بحرين) اسب‌هايى به قيمت هزار و ششصد دينار خريده بود او را احضار كرد و به او شلّاق زد و اموال را به بيت‌المال برگرداند. «٢»
در مورد بخشش‌هاى مالى عثمان به بنى‌اميّه قبلًا در بحث بدعت‌هاى خليفه سوم مطالبى مطرح كرديم. آنچه مسلّم است اين است كه امويان در خلافت عثمان از قدرت سياسى خود براى به دست آوردن قدرت اقتصادى سوء استفاده‌هاى زيادى كردند و قطب‌هاى اقتصادى عصر خود شدند. و پس از كشته شدن عثمان با بهره‌گيرى از همين اموال به يغما رفته بيت‌المال بود كه توانستند در مقابل لشكر عراق به رهبرى على عليه السلام بايستند و مانع اصلاحات آن حضرت شوند. و امام حسن عليه السلام را به صلح وادارند و حكومت را به‌دست گيرند.
ارتش اموى‌
معاويه با قدرت اقتصادى‌اى كه داشت توانست وجدان افرادى را كه از انديشه دينى‌