فصل اول: مرورى بر باورها، سنت‌ها و هنجارهاى عصر جاهليت‌
انَّ النّاسَ عادُوا بَعْدَ ما قُبِضَ رَسُولُ اللّه صلى الله عليه و آله اهلَ جاهِليّةِ. «١»
امام باقر عليه السلام‌
جاهليت و ارتباط آن با حادثه عاشورا
ارتباطِ باورها و خُلقيات عصر جاهلى با حادثه خونين عاشورا مسأله بسيار مهمّى است از اين رو در آغاز بحث مطالبى را درباره آن بيان مى‌كنيم:
حوادث اجتماعى هر اندازه بزرگ‌تر و مهمّ‌تر باشند علل و زمينه‌هاى پيدايش آنها، از نظر زمانى طولانى‌تر است و عوامل زيادترى در پيدايش آن‌ها دخيل هستند. انقلاب‌هاى اجتماعى نيز از آن جهت كه واكنش‌هايى هستند عليه اوضاع حاكم، وقتى منجر به خشونت و خونريزى مى‌شوند از اين لحاظ علاوه‌بر موارد مذكور ويژگى خاصّى نيز مى‌يابند.
بنابراين عوامل پيدايش برخى از رويدادهاى سياسى اجتماعى به روزها، يا حداكثر، چند ماه قبل برمى‌گردد درحالى كه علل برخى ديگر از آنها را بايد در ده‌ها سال قبل از تاريخ وقوع، جست و جو كرد.