زمينههاى قيام امام حسين(ع)(ج2) - جمعی از نویسندگان - الصفحة ١٣٤

درگيرى‌ها از بين رفته است. «١»
ابن ابى‌الحديد ذيل خطبه ٢١٠ نهج‌البلاغه ضمن اينكه مى‌پذيرد كه جريان نفاق بعد از رحلت پيغمبر صلى الله عليه و آله ناپديد شده است آنرا توجيه مى‌كند و مى‌نويسد: «منافقان بعد از پيامبر صلى الله عليه و آله از بين نرفتند بلكه در جامعه پنهان شدند. به‌نحوى كه مسلمانان نمى‌توانستند آنها را تشخيص دهند. برخلاف زمان پيامبر صلى الله عليه و آله كه حضرت صلى الله عليه و آله از طريق وحى مطّلع مى‌شد. و قرآن پرده از چهره پر تزوير آنها مى‌افكند. حضرت رسول صلى الله عليه و آله چون آنها را به‌خوبى مى‌شناخت؛ زيرا قرآن مى‌فرمايد: «وَ لا تُصَلِّ عَلى‌ احَدٍ مِنْهُمْ ماتَ ابَداً» امّا خلفاء مأمور به ظاهر بودند؛ و همه مسلمانان نزد آنان يكسان بوده‌اند.» «٢»
در پاسخ ابن ابى‌الحديد مى‌گوييم مراد از ناپديد شدن جريان نفاق شناخت يا عدم شناخت منافقان نيست تا گفته شود پس از رحلت پيامبر صلى الله عليه و آله چون وحى قطع شد شناسايى آنها ميسّر نبود بلكه مقصود، جبهه نفاق و خطى است كه در مقابل نظام اسلامى در عصر رسالت ايستادگى مى‌كرد و به انحاء مختلف با پيامبر صلى الله عليه و آله و خط هدايتى اسلام مبارزه مى‌كرد.