فرهنگ موضوعى احاديث امام مهدى - کورانی عاملی، علی - الصفحة ٩٦١

و شرفيابى به محضر امام هادى و امام‌عسكري ( ٨ ) را دربرداشت گذشت و در آن بالصراحه مادر جناب مليكه از نسل شمعون معرفى مي‌شود . ( ١ ) ( ١ ) . كمال الدين ٢ / ٤١٧ ، دلائل الامامة / ٢٦٢ ، روضة الواعظين ١ / ٢٥٢ ، مناقب آل ابى طالب ( ٧ ) ٤ / ٤٤٠ ، منتخب الانوار / ٥١ ، اثبات الهداة ٣ / ٣٦٣ ، ٣٦٥ ، ٤٠٩ و ٤٩٥ و بحار ٥١ / ٦ و ١٠

بررسي

١ . راوى اين روايت عالم مؤلف اديب محمد بن بحر شيباني ( رحمه الله ) است كه پيشتر توثيق او گذشت ، شيخ صدوق ( رحمه الله ) در عقايدِ مذهب به فقراتى از كتب وى استشهاد مي‌كند . اگرچه استاد ما

آيت الله خوئي ( رحمه الله ) بر اساس روش خويش روايت را ضعيف مي‌شمارد ! ايشان در معجم رجال الحديث ٤ / ٢٢٤ مي‌نويسد : « در سند روايت تعدادى افراد ناشناس هستند ، علاوه بر آنكه نمي‌توان وثاقت كسى را با روايت خود او به اثبات رساند . »

مقصود ايشان از اين سخن اخير فرمايش امام هادي ( ٧ ) به بشر بن سليمان است : شما ثقات ما اهل‌بيت هستيد ، يعنى از آنجا كه اين سخن امام هادي ( ٧ ) از خود بشر روايت شده نمي‌تواند وثاقت او را به اثبات رساند .

لكن روايت صحيحى كه چند سطر پيش از محمد بن عبد الجبار گذشت ، اين روايت را تقويت و تأييد مي‌كند . در اثبات وثاقت شيبانى نيز همين كافى است كه شيخ صدوق و قميين على رغم سختگيرى كه داشتند بر او رحمت فرستاده‌اند . شيخ صدوق بر راويان آن اعتماد نموده و بر برخى رحمت فرستاده است . آيت الله صافى نيز در منتخب الاثر ٣ / ٣٣٢ آنان را توثيق كرده‌اند ، به علاوه آنكه انگيزه‌اى براى جعل وجود ندارد .

اين مبنايى است كه شيخ انصاري ( رحمه الله ) آن را اختيار نموده و بدين وسيله روايت مشورت گرفتن عمر از اميرالمؤمنين ( ٧ ) در فتوحات و اذن بدان را تصحيح مي‌كند .

ايشان در مكاسب ٢ / ٢٤٣ مي‌نگارد : « ظاهر آن است كه عراق با اجازه فتح شد ، و دليل ملكيت مسلمين نسبت به آن كشف از اين اجازه مي‌كند . اما فتوحات غير عراق در زمان عمر كه قسمت غالب فتوحات را تشكيل مي‌دهد ؛ ظاهر برخى روايات آن است كه آنها هم