فرهنگ موضوعى احاديث امام مهدى - کورانی عاملی، علی - الصفحة ١٠١٥

در روايت الصراط المستقيم سخن از امتداد جنگ از صفر تا صفر است ، لكن تعداد كشتگان نيامده است .

ديگر آنكه زمان اين نبرد مشخص نشده است ، جز آنكه پيش از امام ( ٧ ) عنوان شده ، و روايتى كه قوي‌ترين سند را دارد روايت محمد بن مسلم ثقفي ( رحمه الله ) است كه در آن سخن از نابودى دو سوم مردم پيش از ظهور رفته است ، بدون آنكه زمان يا مكان آن ذكر شده باشد ، و روايت سليمان بن خالد سبب اين نابودى را جنگ عنوان كرده بود . روايت احمد بن محمد بن ابى نصر هم سخن از كشتار شديد پيش از ظهور مي‌راند ، بدون ذكر خسارات ناشى از آن .

ممكن است كه اين جنگ هم زمان و يا اندك مدتى پس از ظهور باشد ، چرا كه در روايات ، گاه از رخدادهاى پس از ظهور - مثل لشكرى كه به زمين فرو مي‌رود - تعبير به علامت شده است و شايد اين واقعه نيز مثل آن باشد .

روايت كمال الدين ٢ / ٦٥٥ هم مي‌رساند كه اين نبرد و يا طاعون با مسلمين كارى ندارد ، زيرا در آن آمده است : « گفته شد : هنگامى كه دو سوم مردم از بين روند چه باقى مي‌ماند ؟ فرمودند : آيا خوش نداريد كه يك سوم باقى باشيد ؟ » لذا برخى آن را به جنگى بين هند و چين و يا روسيه و چين و غرب تفسير كرده است .

مؤيد اين مطلب هم عبارتى است كه در خطبه‌ى منسوب به اميرالمؤمنين ( ٧ ) آمده است : « آن روز از مشرق تا به مغرب سه ميليون تن از يهود و نصارى به دست يكديگر كشته مي‌شوند و آن روز تأويل اين آيه ظاهر مي‌گردد : فَمَا زَالَتْ تِلْكَ دَعْوَاهُمْ حَتَّى جَعَلْنَاهُمْ حَصِيدًا خَامِدِينَ ، ( ١ ) ( ١ ) . سوره‌ى انبياء ( : ) / ١٥

سخنشان پيوسته همين بود ، تا آنان را دروشده‌ى بي‌جان گردانيديم . به وسيله‌ى شمشير . » ( ٢ ) ( ٢ ) . بحار الانوار ٥٢ / ٢٧٤

٢ . اين خطبه كه هم اينك از نظر گذشت علاوه بر آنكه از حيث سند ضعيف است ، برخى فقرات آن هم ناموزون و متهافت است و مي‌رساند كه اين خطبه به طور كلى از معصوم نيست ، ولى در ضمن آن تعدادى از احاديث آمده است ، افزون بر تصورات گوينده‌ى آن نسبت به آينده ،

و نهايتاً مي‌تواند مؤيد باشد .