پس چون عذاب ما را احساس كردند ، بناگاه از آن مي‌گريختند . [ هان ] نگريزيد ، و به سوى آنچه در آن متنعّم بوديد و [ به سوي ] مسكن‌هايتان بازگرديد ، باشد كه شما مورد پرسش قرار گيريد .

[ مقصود از ] مساكن آنها ، همان گنج‌ها - از اموال مسلمين - است كه غنيمت گرفته بودند . آن روز خسف و قذف و مسخ نيز دامنگير آنها مي‌شود و تأويل اين آيه نيز آشكار مي‌گردد :

وَمَا هِي مِنَ الظَّالِمِينَ بِبَعِيدٍ ، ( ١ ) ( ١ ) . سوره‌ى هود / ٨٣

و آن ، از ستمگران چندان دور نيست .

مناديى در ماه رمضان از سمت مشرق و به هنگام طلوع خورشيد ندا در مي‌دهد : اى پيروان هدايت ! گرد آييد . و ديگرى از سوى مغرب و پس از غيبت خورشيد ندا مي‌كند : اى پيروان گمراهي ! گرد آييد . فرداى آن روز به هنگام ظهر ، خورشيد نورش را از دست داده سياه و تاريك مي‌گردد . و در روز سوم و با خروج دابة الارض ، حق و باطل از يكديگر جدا مي‌شوند .

روميان به سمت منطقه‌اى در ساحل دريا كنار غار آن جوانان مي‌آيند . خداوند آنان را از غارشان به سوى آنها مي‌فرستد . مردى از آنان مليخا نام دارد و يكى هم كمسلمينا ، اين دو گواهان و كسانى هستند كه تسليم قائم مي‌باشند . يكى از آن جوانان به سمت روم فرستاده مي‌شود ولى دست خالى باز مي‌گردد . ديگرى را مي‌فرستد كه با فتح رجوع مي‌كند ، آن روز تأويل اين آيه واقع خواهد شد : وَلَهُ أَسْلَمَ مَنْ فِي السَّمَاوَاتِ وَالأرض طَوْعاً وَكَرْهاً ، ( ٢ ) ( ٢ ) . سوره‌ى آل عمران / ٨٣

هر كه در آسمان‌ها و زمين است خواه و ناخواه در برابر او تسليم هستند .

آنگاه خداوند از هر امتي ، گروهى را مبعوث مي‌كند تا آنچه را وعده داده مي‌شدند ، به آنان بنماياند و آن روز است كه تأويل اين آيه ظاهر مي‌شود : وَيَوْمَ نَحْشُرُ مِنْ كُلِّ أُمَّةٍ فَوْجًا مِمَّنْ يُكَذِّبُ بِآيَاتِنَا فَهُمْ يُوزَعُونَ ، ( ٣ ) ( ٣ ) . سوره‌ى نمل / ٨٣

و آن روز كه از هر امّتي ، گروهى از كسانى را كه آيات ما را تكذيب كرده‌اند محشور مي‌گردانيم . . .

صديق اكبر با پرچم هدايت و شمشير ذو الفقار و چوب دستى مي‌آيد و براى بار دوم ( ٤ ) ( ٤ ) . بار نخست پس از جنگ جمل بود كه ايشان به كوفه آمدند و آن را پايتخت قرار دادند . م

در سرزمين هجرت [ خود ] - يعنى كوفه - فرود مي‌آيد . مسجد آن را منهدم ساخته ، طبق بناى