فرمودند : هنگامى كه امتم از مهدى مأيوس شوند ، و او يكباره همانند خورشيد جلوه كند ، و اهل آسمان و زمين به دو مسرور شوند چه خواهى كرد ؟ عرض كردم : يا رسول الله ! بعد از مرگ ؟ فرمودند : به خدا قسم كه پس از مرگ هدايت ، ايمان و نور خواهد بود . گفتم : اى پيامبر خدا ! كدامين دو عمر طولاني‌تر است ؟ فرمودند : دومى دو چندان است . » ( ١ ) ( ١ ) . و نيز دلائل الامامة / ٢٥٠

علامه‌ى مجلسي ( رحمه الله ) بر اين باورند كه سؤال بريده درباره‌ى ظهور حضرت مهدى ( عجل الله تعالى فرجه الشريف ) بعد از مرگ مردم است ، نه پس از آنكه خود ايشان از دنيا روند ، محقق مامقانى نيز در تنقيح المقال

٣ / ٢٦٤ آن را به از دنيا رفتن امام مهدى ( عجل الله تعالى فرجه الشريف ) بعد از ظهور و فتح عالم ، و بازگشت دوباره به دنيا تفسير مي‌نمايد ، ليكن هر اين دو تفسير بعيد است .

و به عنوان تأييد آنچه راجح دانستيم ، روايت امام باقر ( ٧ ) در دلائل الامامة كه پيشتر گذشت ، كافى است : « قائم سيصد و نه سال به تعداد سال‌هاى درنگ اصحاب كهف درون آن ، حكومت خواهد نمود . »

شيخ حر عاملى ( رحمه الله ) نيز همين مطلب را احتمال مي‌دهد ، ايشان در الايقاظ / ٣٣٧ مي‌نويسد : « احتمال آن مي‌رود كه مجموع سيصد و نه سال دوران حكومت امام ( ٧ ) باشد . »

اصل اشكال از اين عبارت ناشى شده است كه : « عرضه داشتم : چه زماني ؟ فرمودند : پس از موت قائم ( ٧ ) . پرسيدم : قائم چند سال در عالم درنگ خواهد نمود تا آنكه از دنيا رود ؟ فرمودند : نوزده سال . » كه شايد در آن افتادگى و اصل آن چنين باشد : پس از غيبت قائم ( عجل الله تعالى فرجه الشريف ) . سؤال دوم او نيز براى ما مفهوم نيست ، از اين رو متن آن را پيچيده خوانديم .

نكاتى چند

١ . منشأ احاديثى كه مدت حكومت امام ( ٧ ) را هفت سال بيان مي‌دارد ، آن است كه از رسول گرامي ( ٦ ) درباره‌ى آن پرسيدند و ايشان دو انگشت از يك دست را به انگشتان دست ديگر ضميمه كردند و آن را نشان دادند ، از اين رو راويان آن را به هفت سال تفسير نمودند ، و در نوشتار عربى اشتباه شدن هفت [ سبع ] و نه [ تسع ] كه بسيار به يكديگر نزديكند شايع است . ليكن چه