شخصى كه اين روايت را از ابن ماجه نقل كرده مي‌گويد : او درباره‌ى اين حديث گفت : چه هراس‌آور است ! » ( ١ ) ( ١ ) . نظير آن در سنن ابو داود ٤ / ٩٧ ، سنن ترمذى ٤ / ٤١٠ - وى آن را صحيح مى شمارد - سنن بيهقى ٩ / ١٨١ ، صحيحه‌ى البانى ٧ / ٢ - قسمت نخست آن را آورده است - و مجمع الزوائد ٥ / ٢٣٩ قسمت آخر آن را بنابر روايت احمد صحيح دانسته است .

ابن ابى شيبه در المصنف ٨ / ٦٥٣ از اميرالمؤمنين ( ٧ ) نقل مي‌كند : « نزد پيامبر ( ٦ ) نشسته بوديم و ايشان خواب بودند ، يكباره از دجال سخن گفتيم ، ايشان در حالى كه صورتشان برافروخته بود ، بيدار شدند و فرمودند : نزد من كسان ديگرى براى شما هراس آورتر از دجال هستند ؛ رهبران گمراه كننده . »

در مسند احمد ٥ / ٣٨٩ به نقل از حذيفه آمده است : « نزد رسول‌خدا ( ٦ ) از دجال سخن به ميان آمد ، ايشان فرمودند : نزد من فتنه‌ى برخى از شما ، ترسناكتر از فتنه‌ى دجال است . » ( ٢ ) ( ٢ ) . مجمع الزوائد ٧ / ٣٣٥ آن را صحيح دانسته است ، مانند آن را در الفردوس ٣ / ١٣١ آورده و در حاشيه آمده است : امام عراقى مي‌گويد : احمد [ فرموده پيامبر را ] به روايت از ابوذر با سندى نيكو چنين آورده است : « بيشتر از دجال از غير او براى شما مى هراسم . پرسيدند : غير او كيست ؟ فرمود : رهبران گمراه كننده . »

همان ٥ / ١٤٥ به نقل از ابوذر آمده است : « با رسول‌خدا ( ٦ ) راه مي‌رفتم كه فرمودند : براى امتم از غير دجال بيشتر مي‌ترسم - و اين را سه بار تكرار فرمودند - ، عرض كردم : اى رسول‌خدا !

از چه امرى بيش از دجال بر امت بيمناكيد ؟ فرمود : رهبران گمراه كننده . »

همو در ١ / ٩٨ از اميرالمؤمنين ( ٧ ) آورده است : « نزد پيامبر ( ٦ ) در حالى كه خواب بود سخن از دجال به ميان آورديم ، آن حضرت در حالى كه صورتشان برافروخته بود بيدار شدند و فرمودند : من از امر ديگرى غير آن براى شما بيشتر مي‌هراسم و عبارتى فرمودند . »

راوى بيم آن داشته كه عبارت حضرت را ذكر كند و بر حاكمان زمانش منطبق باشد !

صحيحه‌ى البانى ٢ / ٢٧١ ح ٥٤ به نقل از شداد بن اوس آورده است كه رسول‌خدا ( ٦ ) فرمود :

« از امورى كه بيشترين بيم را بر امتم از آن دارم ، رهبران گمراه كننده‌اند . اگر [ به سبب آنها