و ظهور تنها بعد از اذن خداست - كه يادش بلند است - كه پس از طولانى شدن مدت ، سخت شدن دل‌ها و پر شدن زمين از ستم خواهد بود . كسانى نزد شيعيان من خواهند آمد كه ادعاى مشاهده مي‌كنند ، بدانيد ! هر كس پيش از خروج سفيانى و فرياد ، ادعاى مشاهده كند كذاب و افترازن است ، و لا حول و لا قوة إلا بالله العلى العظيم .

از روى توقيع نوشتند و از نزد ايشان بيرون آمدند . روز ششم حضور ايشان رسيدند و در حال جان كندن بود ، پرسيدند : جانشين شما كيست ؟ فرمود : خداوند امرى دارد كه آن را به سرانجام مي‌رساند ، و از دنيا رفت ، و اين آخرين سخنى بود كه از ايشان شنيديم ، خدا از او راضى باشد و او را نيز راضى گرداند . » ( ١ ) ( ١ ) . و نيز كمال الدين ٢ / ٥١٦ ، غيبت شيخ طوسى / ٢٤٢ ، اعلام الورى / ٤١٧ ، الخرائج و الجرائح ٣ / ١١٢٨ ، الثاقب فى المناقب / ٢٦٤ ، كشف الغمة ٣ / ٣٢٠ ، الصراط المستقيم ٢ / ٢٣٦ ، منتخب الانوار / ١٣٠ و . . .

شيخ صدوق ( رحمه الله ) اين جريان را با يك واسطه از سمرى نقل مي‌كند ، يعنى حسن [ حسين ] بن احمد مكتّب كه شيخ صدوق در كتب خويش با احترام از او ياد مي‌كند و رضايت الهى را براى او خواستار مي‌شود . ابن حجر در لسان الميزان ٢ / ٢٧١ درباره‌اش مي‌نويسد : « على بن حكم در مشايخ الشيعة گويد : وى در قم ساكن بوده و كتابى نيكو در فرائض نگاشته است ، ابو جعفر محمد بن على بن بابويه از او فرا مي‌گرفته و او را عظيم مي‌شمرده است . » ( ٢ ) ( ٢ ) . و نيز ر . ك به تهذيب المقال ٢ / ٣٧٢ ، مستدركات الحديث ٣ / ٧٢ ، تعليقة الوحيد البهبهانى / ١٣٦ و معجم رجال الحديث ٢ / ١٩٨ و ٣ / ٣٥

نگارنده : شبهه‌اى براى برخى پيش آمده و تصور كرده اين حديث بر عدم امكان مشاهده‌ى امام ( ٧ ) در دوران غيبت كبرى دلالت دارد ، و اين ناشى از فهم ناصحيح فقره‌ى اخير توقيع ،

و تفسير نادرست مشاهده به ديدن است ، و حال آنكه مشاهده ، حضور مستمر نزد امام ( ٧ )

و به عبارت ديگر ادعاى سفارت است .

علاوه بر آنكه از عبارت : نزد شيعيان من خواهد آمد ، نيز غفلت كرده است ، امرى كه با ادعاى سفارت همخوان است .

مورد ديگرى كه از آن غفلت شده احاديث صحيحى است كه بر رؤيت در عصر غيبت

دلالت دارد .