مباني فقهي حكومت اسلامي

يادداشت جلد دوم

بخش چهارم شرايط حاكم اسلامي (رهبر واجب الاطاعه) براساس عقل و كتاب و سنت

يادآوري

فصل اول شرايط رهبر و والي در كلمات دانشمندان و فقها

1- كلام شيخ الرئيس ابوعلي سينا

2- كلام فارابي

3- كلام ابي الحسن ماوردي

4- كلام قاضي ابي يعلي

5- كلام علامه حلي در تذكره

6- كلام قاضي باقلاني

7- كلام قاضي عضدالدين ايجي و شريف گرگاني

8- كلام عبدالملك جويني

9- كلام ديگري از عبدالملك جويني

10- كلام نووي شافعي

11- كلام ابن حزم اندلسي

12- كلام ديگري از ابن حزم

13- باز كلام ديگري از ايشان

14- كلام ابن خلدون

15- كلام قلقشندي

16- خلاصه كلمات مذاهب اربعه در شرايط رهبر

فصل دوم شرايط رهبر از ديدگاه عقل (با قطع نظر از آيات و روايات)

فصل سوم شرايط رهبر در چشم انداز آيات قرآن كريم

فصل چهارم بحث و بررسي تفصيلي در شرايط رهبر

شرط اول عقل و درايت كافي

فصل پنجم شرط دوم اسلام و ايمان

فصل ششم شرط سوم عدالت

آيات مورد استناد در اين شرط

روايات مورد استناد در اين شرط

توضيح چند نكته درباره جملات روايت

دلايل ديگري بر ضرورت عدالت در رهبر

استناد به روايات ضرورت عدالت قاضي و امام جمعه وجماعت بر عدالت رهبر

روايات نفي اطاعت مخلوق در معصيت خالق

توجه به يك نكته

فصل هفتم شرط چهارم علم و فقاهت

آيات مورد استناد در اين شرط

روايات مورد استناد در اين شرط

روايات ناظر بر انتخاب اصلح در كارگزاران

روايت تحف العقول پيرامون مسؤوليت خطير عالمان ديني

توضيح روايت تحف العقول

الف گستردگي مفهوم امر به معروف و نهي از منكر

ب توضيح برخي از جملات روايت

ج آيا "العلماء بالله" مطلق علما هستند يا فقط ائمه معصومين (ع)؟

فصل هشتم شرط پنجم قدرت و تدبير رهبري

آيات مورد استناد در اين شرط

روايات مورد استناد در اين شرط

فصل نهم شرط ششم آلوده نبودن به خصلت هاي ناپسند

روايات مورد استناد در اين شرط

تذكري به مسؤولين حكومت اسلامي

فصل دهم شرط هفتم مرد بودن (ذكوريت)

نظريه برخي از فقهاي شيعه و سني در مورد اشتراط مرد بودن در قاضي

سخني درباره اجماع ادعا شده در اين شرط

كلام استاد بزرگوار آيت الله العظمي بروجردي درباره اجماع

مقدمه اول تفاوت زن و مرد در نظام خلقت

مقدمه دوم مفهوم عدالت در فرهنگ اسلامي

مقدمه سوم حكومت مسؤوليتي سنگين و امانتي الهي

تنافي طبيعت و ظرافت زن با مسؤوليت حكومت و خلافت

زن و مسأله طلاق، ارث، قصاص و ديات

زن و ضرورت حجاب

آيات مورد استناد در اين شرط

سلطه مردان بر عموم زنان يا بر همسران خويش ؟

روايات مورد استناد در اين شرط

نكات قابل توجه در روايت

فصل يازدهم شرط هشتم پاكزادي

دلايل كساني كه اين شرط را مورد خدشه قرار داده اند

پاسخ به دلايل فوق

دلايل اثبات شرط پاكزادي در رهبر، قاضي و مرجع تقليد

1- فحواي اشتراط پاكزادي در گواه و شاهد

2- فحواي اشتراط پاكزادي در امام جماعت

3- نجاست و پليدي حرامزاده

4- همساني ديه حرامزاده با ديه كافر ذمي

5- پست تر بودن حرامزاده از كافر

6- پليدتر بودن حرامزاده از سگ و خوك

7- تهي بودن حرامزاده از خير و خوبي

8- محروم بودن حرامزاده از بهشت

فصل دوازدهم شرايط مورد اختلاف در رهبر

شرط اول بلوغ

كلمات فقها در مورد اين شرط

تفاوت پيامبران و ائمه معصومين با افراد معمولي در ارتباط با اين شرط

شرط دوم سلامت اعضاي بدن و حواس

كلمات علما درباره اين شرط

آيا اين شرط با توانايي و قدرت يك شرط است يا دو شرط؟

شرط سوم حريت (آزاد بودن)

نظر فقها درباره اين شرط

بررسي دليل هاي مورد استناد اين شرط

شرط چهارم قرشيت (سيد بودن)

نقد و بررسي روايات مورد استناد در اين شرط

خلاصه كلام و نتيجه

شرط پنجم عصمت (مصون بودن از گناه و خطا)

نظر مرحوم علامه درباره شرط عصمت

عصمت چيست و معصوم كيست ؟

روايات مورد استناد در عصمت رهبري به نحو اطلاق

عدم تنافي روايات عصمت با تشكيل حكومت اسلامي در عصر غيبت

خلاصه كلام و نتيجه

شرط ششم منصوصيت (تعيين امام توسط شارع مقدس)

كلمات علما پيرامون شرط منصوصيت

روايات مورد استناد در اين شرط

انحصار منصوصيت در ائمه معصومين

رهبري فقها در عصر غيبت، رهبري اصول و ضوابط

بخش پنجم چگونگي انعقاد امامت و تعيين رهبري

فصل اول سخنان بزرگان در چگونگي انعقاد رهبري

1 - ماوردي در كتاب الاحكام السلطانيه ميگويد

2 - كلام قاضي ابويعلي

3- كلام ابن قدامه حنبلي

4 - كلام نووي شافعي

5 - كلام علامه حلي در تذكره

6 - كلام ايشان در كشف المراد

7 - نظر پيشوايان مذاهب اربعه

8- نظريه دكتر زحيلي

9- نظريه ديگري از ايشان

توضيح بيشتر كلام در اين زمينه

فصل دوم سخني در باب كيفيت نصب فقها در عصر غيبت و تعدد رهبري

نكته اول احتمالات مختلف در چگونگي ولايت فقهاي يك عصر در مقام ثبوت

اشكالات وارده بر هر يك از احتمالات

نكته دوم تصدي ولايت توسط هر يك از فقهاي واجد شرايط به عنوان

دو مطلب قابل توجه

فصل سوم دلايل نصب عمومي فقها به ولايت

1- مقبوله عمربن حنظله

بررسي زنجيره سند روايت

2- مشهوره ابي خديجه

سند روايت

تفسير سه آيه مورد استناد و معني اولي الامر

منظور از "حكم" در آيه شريفه چيست ؟

اولي الامر چه كساني هستند؟

خلاصه كلام و نتيجه

سخن استاد بزرگوار امام خميني پيرامون مقبوله

توضيح كلام استاد

مناقشاتي پيرامون كلام استاد

سخن استاد بزرگوار آيت الله العظمي بروجردي - قدس سره - و نقد و بررسي آن

3- حديث "اللهم ارحم خلفائي"

سخن در دلالت حديث

4- حديث "العلماء ورثة الانبياء" و احاديث مشابه آن

5- حديث "الفقهاء حصون الاسلام"

بررسي سند حديث

دلالت حديث

6- حديث "الفقهاء امناء الرسول"

دلالت حديث

7- حديث "و اما الحوادث الواقعة فارجعوا فيها الي رواة حديثنا"

بررسي سند حديث

دلالت حديث

اشكالات وارده بر استناد به توقيع شريف بر ولايت بالفعل فقها

8- حديث "العلماء حكام علي الناس"

9- حديث "مجاري الامور و الاحكام علي ايدي العلماء"

روايات ديگري كه در نصب عمومي فقها مورد استناد قرار گرفته

نقل كلام عوائد در اين زمينه

فصل چهارم دلايل صحت انعقاد امامت با انتخاب مردم

1- قضاوت عقل در اين زمينه

2- سيره عقلا در واگذاردن امور به افراد توانمند امين

3- فحواي قاعده "الناس مسلطون علي اموالهم"

4- ولايت يك نوع قرارداد و معاهده

5- آيات و روايات مربوط به مشورت در امر ولايت و حكومت

6- توجه و خطاب آيات و روايات در مسائل اجتماعي به عموم مردم

7- انسان خليفه خدا و وارث زمين

8- كلام اميرالمؤمنين

9- كلام اميرالمؤمنين (ع) بر ضرورت علني بودن بيعت

10- كلام اميرالمؤمنين (ع) به هنگام بيعت با آن حضرت در مسجد مدينه

11- تعيين والي با مشورت مهاجرين و انصار

12- اهميت دادن به نظر مردم در نامه اميرالمؤمنين (ع) به شيعيان خويش

13- كلام پيامبراكرم

14- عنايت بر انتخاب مردم در كلام امام حسن (ع) به معاويه

15- انتخاب به وسيله شورا در صلحنامه امام حسن (ع) با معاويه

16- سقوط حكومت در اثر انتخاب ناشايست مردم

17- غصب خلافت در حكومت بدون مشورت مردم

18- نهي شدن مردم از سپردن حكومت به زنان

19- نهاده شدن تكليف تعيين امام بر عهده مردم

20- نقش مردم در نامه بزرگان كوفه به امام حسين (ع) و پاسخ آن حضرت به آنان

21- قبول امامت افراد عادل فريضه اي الهي بر مردم

22- دستور پيامبراكرم

23- ضرورت تعيين رهبر حتي در بين سه نفر

24- نقش مردم در معاهده پيامبر

25- فحواي فتاواي فقها در انتخاب قاضي تحكيم و مفتي و قاضي در صورت تعدد

26- آيات و روايات بيعت

فصل پنجم ماهيت و حقيقت بيعت

آيات و روايات بيعت

و اما ساير نمونه هاي بيعت

بيعت با اميرالمؤمنين (ع)

بيعت با امام حسن و امام حسين

بيعت با امام رضا(ع)

بيعت با امام زمان ولي عصر(عج)

سخني در ماهيت بيعت

بيعت از ديدگاه اهل لغت

نقد و بررسي و نتيجه گيري

خلاصه كلام اينكه

فصل ششم شانزده مسأله قابل توجه

دلايل عدم ضرورت شركت همه مردم در انتخاب رهبر

چگونگي تبيين و تفسير روايات فوق

روايات منقول از طريق سنت در اين مسأله

نقل برخي از فتاواي علماي سنت در اين باره

دو موضوع شايان توجه

موضوع اول عدم جواز اطاعت از حاكم ستمگر فاسق، در فسق و ستمگري

موضوع دوم جواز و يا عدم جواز قيام و مبارزه مسلحانه عليه حاكم ستمگر فاسق

دلايل جواز و بلكه وجوب مبارزه مسلحانه عليه حاكم فاسق ستمگر

دليل اول دلالت آيات و روايات

دليل دوم ضرورت بازگرداندن حكومت به مسير اصلي

دليل سوم آيات و روايات امر به معروف و نهي از منكر

دليل چهارم قيام سيدالشهداء امام حسين (ع)

دليل پنجم قيام و انقلاب زيدبن علي (ره)

دليل ششم، قيام و انقلاب حسين بن علي (ره) شهيد فخ

دليل هفتم قيام ائمه معصومين (ع) در صورت وجود نيرو و ياور

دليل هشتم پيمان خداوند از دانايان بر دفاع از حقوق ستمديدگان

دليل نهم اطلاق ادله مجازات محارب و مفسد في الارض

دليل دهم اطلاق ادله ضرورت مبارزه با بغات

دليل يازدهم روايات نكوهش از حاكم ستمگر

كلام صاحب تفسير المنار

خلاصه كلام و نتيجه

مباني فقهي حكومت اسلامي - منتظري، حسينعلي - الصفحة ٣١٢ - بيعت با اميرالمؤمنين (ع)

آنگاه بعد از من نيز براي بيعت دست به دست او (علي (ع" بدهيد، بدانيد كه من با خدا بيعت نموده و پيمان بسته ام و علي با من بيعت كرده و من از سوي خداوند براي او بيعت مي‌گيرم و آن كس كه پيمان بشكند عليه خويش پيمان شكسته است ... اي مردم از خدا بپرهيزيد و با علي اميرالمؤمنين و حسن و حسين و ساير ائمه بيعت كنيد، اينان كلمه پاك و جاويدان هستند، خداوند آنكه مكر كند را هلاك و آنكه وفادار ماند را رحمت كند... در اين هنگام مردم ندا دادند: شنيديم و امر خدا و رسول وي را با دلها و زبانها و دستهايمان اطاعت كرديم . پس براي بيعت با پيامبرخدا٦ و علي (ع) هجوم آورده و به آنان دست دادند... و از آن هنگام دست دادن (در اسلام) سنت و رسم شد و كساني كه حق خلافت نيز نداشتند آن را به كار گرفتند."[١]