کشف المحجة یا فانوس (ترجمه کشف المحجة لثمره المهجه) - سید بن طاووس - الصفحة ١٣
بعضى معتقدند اين علّامه بزرگوار، «روش محدثان) داشت نه فقيهان و فيلسوفان.
اما در آثار پر ارزش و بسيار او روش نقد حديث ديده مىشود و مىبينيم احاديث را با ديده تحقيق و تعقل مىسنجيده است.
من باب مثال داستان «جزيرة الخضراء» را يادآورى ميكنيم كه با دقت و تحقيق، ساختگى بودن آن را روشن گردانيده است. اينك حاصل تحقيقات علامه بزرگوار:
«جزيرة الخضرا» نوشته على بن فاضل مازندرانى در قرن هشتم تأليف شده بود.
(طبقات اعلام الشيعة صفحه ١٤٥). در زمان شاه عباس اول و جانشينان او، نوشته مزبور را به كتاب (كاشف الحق) تاليف (معز الدين اردستانى قرن يازدهم) الحاق كردند و آن مجموعه را «حديقة الشيعه» ناميدند و به نام علّامه مقدس اردبيلى انتشار دادند، حالى كه دانشمند مزبور در ٩٩٢ در گذشته و «معز الدين» در قرن يازدهم ميزيسته است و علامه اردبيلى خود از فيلسوفان بوده است.
علت اين الحاق كه به دستور حكومت صفوى صورت گرفت اين بود كه شاه عباس و جانشينان او به علل سياسى بر ضدّ فيلسوفان و صوفيان و متكلمان قيام كردند، قيامى خونين. و در آن روزگار ميان فيلسوف و صوفى و متكلم تفاوتى نمىگذاشتند هر كس به فلسفه نزديكتر بود فيلسوف ناميده مىشد، و به تصوف نزديكتر، صوفى و به كلام نزديكتر، متكلم. صفويه براى ادامه حكومت بخصوص با داشتن دشمنى مانند حكومت عثمانى، نياز داشت كه صورتك قشرى بودن بر چهره بياويزد، لذا داستان «جزيرة الخضراء» را به اين صورت در آوردند.
يكى از آثار بزرگ و تاريخى علّامه تهرانى، دوره كتاب «الذرّيعه» است. در سال ١٩١١ ميلادى، «تاريخ تمدن اسلامى» به قلم جرجى زيدان منتشر شد. (و اين كتاب در چهار جلد به فارسى ترجمه شده است.) و كتاب «آداب اللغة العربيّة» نيز از همان نويسنده انتشار يافت. اين نويسنده مسيحى در اين دو كتاب، دين اسلام را پرچم ملّى گرايى عرب معرفى كرده و آن را در مذهب تسنن متجلى دانسته و مذهب شيعه را يك حركت ايرانى ضدّ عرب به حساب آورده است. وقتى اين مطلب به اطلاع علماى نجف رسيد، سه تن از دانشمندان نامى ايران مقيم نجف: مرحوم علامه سيد حسن صدر (متوفى به سال ١٣٥٤ هجرى قمرى)، و مرحوم كاشف الغطاء (متوفى به سال ١٣٧١) و مرحوم علامه حاج آقا بزرگ تهرانى، پيمان بستند كه هر يك به طريقى، گفته ناصواب جرجى زيدان را پاسخ گويند. مرحوم سيد حسن صدر، كتاب «تأسيس الشيعه» را نوشت و آن در دو جلد به چاپ رسيد؛ علّامه حاج آقا بزرگ