ترجمه روضة الواعظين فتال نيشابوري - مهدوي دامغاني، محمود - الصفحة ٧٨ - مجلس دوم، در شناختن خداوند

«افعال ما كه در آن مورد سرزنش مى‌شويم در ارتكاب آن سه حالت است.

يا خداى ما به تنهايى موجب آن است كه در اين صورت سرزنش از ما برداشته شده است، يا آنكه خداوند در آن شريك با ماست، در آن صورت همان سرزنشى كه متوجه ماست، به او هم متوجه مى‌شود، يا آنكه براى پروردگار من در ارتكاب آن سهمى نيست و گناه فقط گناه همان كسى است كه مرتكب آن مى‌شود.

امام صادق ٧ فرموده است: افعال بندگان آفريده خداوند است، ولى آفريده تقديرى، نه آفريده تكوينى (يعنى اراده بنده در آن مؤثر است) و منظور از تكوين اين است كه چيزى را از عدم به وجود آورند و اين در مورد افعال ما از خداوند نيست و خود بندگان آن را انجام مى‌دهند.[١] و از همان حضرت نقل است كه منظور از تقدير يعنى علم (يعنى خداوند آگاه و عالم به اين هست كه ارتكاب چه اعمالى از بندگان سر مى‌زند).

بابى در قضا و قدر

از امير المؤمنين على ٧ در باره قدر پرسيده شد، فرمود: راهى تاريك است، آن را نپيماييد و دريايى ژرف است، خويشتن در آن ميندازيد و راز خداوند متعال است، آن را به خود مبنديد.[٢] و روايت شده است پير مردى در جنگ صفين همراه امير المؤمنين على ٧ بود و گفت: اى امير المؤمنين! آيا اين حركت ما به شام به قضا و قدر الهى بوده است؟

فرمود: اى برادر شامى! آرى، سوگند به آن كس كه دانه را مى‌شكافاند و جان را پرورش مى‌دهد هيچ جا را نپيموديم و در هيچ دره فرود نيامديم و به هيچ تپه بالا نرفتيم مگر به قضا و قدر خداوند.

مرد شامى گفت: در اين صورت رنج خود را به حساب خدا منظور كنم، زيرا اگر به قضا و قدر خداوند بوده است خيال نمى‌كنم براى من در اين كوششم پاداشى باشد. على ٧ فرمود: همانا كه خداوند براى شما در اين مسير چه در حال حركت و چه در توقف پاداش بزرگ منظور فرموده است، زيرا شما در هيچ مورد مجبور و

[١]. نظير اين گفتار حضرت صادق با توضيح بيشتر در صفحه ٤٠٧ توحيد صدوق آمده است. م.

[٢]. با شرح و تفصيل بيشتر در صفحه ٣٦٥ توحيد صدوق آمده است. م.