و ظلمى كه خداى آن را نمى‌آمرزد و ظلمى كه خداوند آن را رها نمى‌فرمايد. آن ستمى كه خداوند آن را مى‌آمرزد، شرك آوردن به خداوند است و آن ستمى كه خداوند آن را نمى‌آمرزد، ستمى است كه آدمى نسبت به خود در روابط خودش و خداى خودش معمول مى‌دارد، و آن ستمى كه خداوند آن را رها نمى‌فرمايد وامهاى ميان مردم با يك ديگر است. و همان حضرت فرموده است: آنچه كه مظلوم از دين ظالم بدست مى‌آورد، بيشتر از آن است كه ظالم از دنياى او مى‌گيرد.[١] پيامبر ٦ فرموده‌اند: عيسى بن مريم ٧ براى سخنرانى ميان بنى اسرائيل برخاست و فرمود: اى بنى اسرائيل! حكمت را به جاهلان و نااهلان مياموزيد كه به آن ستم مى‌كنيد و آن را از اهل دانش باز مداريد كه به آنان ستم مى‌كنيد و هيچ ستمكارى را بر ستمش يارى مدهيد كه فضل خود را باطل مى‌كنيد.[٢] امام صادق فرموده است: چون بر كسى ستم شود و شروع به نفرين بر ستمگر كند، خداى جل جلاله به او مى‌فرمايد: اين جا، كس ديگرى هم هست كه بر تو نفرين مى‌كند و مى‌پندارد كه تو بر او ستم كرده‌اى. اكنون اگر مى‌خواهى، نفرين تو و نفرين او را برآورده كنم و اگر مى‌خواهى، در باره هر دو به تأخير اندازم و عفو من شما را فرا گيرد.

امير المؤمنين على ٧ فرموده است: ستم بر بندگان چه بد توشه‌يى براى آخرت است و روز مظلوم بر ظالم، سخت‌تر از روز ظالم بر مظلوم است. براى مردم ستمگر سه نشانه است، نخست اينكه از كسى كه از او برتر است (خدا و پيامبر و ائمه) با ارتكاب معصيت و گناه سرپيچى مى‌كند. دوم آنكه به زير دستان خود با چيرگى ستم مى‌كند. سوم آنكه ستمكاران را پشتيبانى مى‌كند.[٣] از امير المؤمنين على ٧ پرسيده شد: آيا دادگرى برتر است يا بخشندگى؟

فرمودند: دادگرى همه كارها را به جاى خود قرار مى‌دهد و بخشندگى و سخاوت آنها را از جهت خود بيرون مى‌برد. دادگرى، رهبرى همگانى و بخشندگى، عرضى خاص است و دادگرى برتر و شريف‌تر است. از بى‌انصافى بر حذر باش كه منجر

[١]. به نقل از امالى صدوق، ص ١٥٣، در بحار الانوار، ج ٧٥، ص ٣١١، آمده است. م.

[٢]. بخشى از آن در معانى الاخبار، ص ٢٥٣، و تمام آن به نقل از امالى صدوق، در بحار الانوار، ج ١٤، ص ٢٨٦، آمده است. م.

[٣]. نهج البلاغه، ج ٢، ص ١٨٦، چاپ عمده. م.