و به همان حضرت گفته شد: اگر كسى خداى خود را در خواب ببيند چگونه است؟ فرمود: چنين كسى دين ندارد. همانا خداوند نه در خواب ديده مى‌شود و نه در بيدارى و نه در اين جهان و نه در آخرت.[١] عكرمه مى‌گويد: در حالى كه ابن عباس براى مردم حديث نقل مى‌كرد نافع بن ارزق‌[٢] برخاست و گفت: اى پسر عباس! تو كه در باره مورچه و شپش فتوا مى‌دهى خدايت را كه مى‌پرستى براى ما وصف كن. ابن عباس براى اظهار عظمت خداوند سرش را پايين انداخت و سكوت كرد. امام حسين ٧ كنارى نشسته بود، فرمود: اى پسر ارزق! پيش من بيا. گفت: از تو نمى‌پرسم. ابن عباس گفت: اى پسر ارزق! از اهل بيت نبوت است و آنان وارثان علم هستند. نافع به طرف امام حسين ٧ آمد و امام به او فرمودند: اى نافع! هر كس پايه دين خود را بر قياس نهد همواره در اشتباه است و از شاهراه بر كنار و كوچ‌كننده بر كژى و گمراه از طريق است و سخن ناپسند مى‌گويد. اى پسر ارزق! من خداى خود را چنان وصف مى‌كنم كه او خويش را وصف كرده است و او را آنچنان مى‌شناسم كه خود را شناسانده است. خداوند با حواس درك نمى‌شود و با مردم مقايسه نمى‌گردد. او نزديك است بدون آنكه پيوسته باشد و دور است بدون آنكه گسسته باشد. يگانه است و جزء جزء نيست. با آيات شناخته شده و با علامات وصف شده است. هيچ خدايى جز او نيست، بزرگ و بلند مرتبه است.

حسن بن خالد مى‌گويد:[٣] به امام رضا ٧ گفتم: اى پسر رسول خدا! مردم به سبب رواياتى كه در مورد جبر و تشبيه از نياكان شما نقل شده است، ما را معتقد به جبر و تشبيه مى‌دانند. فرمود: اى پسر خالد! از اخبارى كه برايت از نياكان من نقل كرده‌اند كه در باره تشبيه است به من خبر بده و بگو آيا آنها بيشتر است يا اخبارى كه در اين مورد از پيامبر ٦ نقل شده است؟ حسن بن خالد مى‌گويد، گفتم: البته رواياتى كه از پيامبر ٦ نقل شده بيشتر است. فرمود: در اين صورت مى‌گويند پيامبر ٦ معتقد

[١]. با نقل سلسله اسناد در صفحه ٣٢ جلد ٤ بحار به نقل از امالى آمده است. م.

[٢]. نافع بن ارزق: از سران و سرداران خوارج بود كه در سال ٦٥ هجرى به دست مهلب- ابن ابى صفره در جنگ دولاب كشته شد. براى اطلاع از منابع، رك. به: زركلى، الاعلام، ج ٨، ص ٣١٥. م.

[٣]. حسن بن خالد برقى: از راويان قرن دوم و سوم هجرى، رك. به: صفحه ٨٨ فهرست شيخ طوسى، چاپ اسپرنكر. م.