ترجمه روضة الواعظين فتال نيشابوري - مهدوي دامغاني، محمود - الصفحة ٦١ - مجلس دوم، در شناختن خداوند

ولى مردم به خودشان ستم مى‌كنند.» در سوره بنى اسرائيل مى‌فرمايد: «اگر نيكى كنيد براى خود نيكى كرده‌ايد و اگر بدى كنيد بر خود كرده‌ايد.» در سوره يس مى‌فرمايد: «امروز بر كسى چيزى ستم نمى‌شود و جزا داده نمى‌شويد مگر آنچه را كه عمل كرده‌ايد.» در سوره زمر مى‌فرمايد: «روز قيامت بر چهره‌هاى كسانى كه دروغ گفتند سياهى خواهيد ديد.» از حسن بصرى نقل است كه اين آيه در مورد كسانى نازل شده است كه كفر و انجام گناهان را به سبب خواست خداوند متعال دانسته‌اند.

در سوره جاثيه مى‌فرمايد: «امروز جزا داده مى‌شويد آنچه را عمل كرده‌ايد.» در سوره و النجم مى‌فرمايد: «كه بر ندارد بر دارنده‌يى بار گناه ديگرى را و آنكه نيست براى انسان جز آنچه كوشش كرد و آنكه كوشش او به زودى ديده خواهد شد و جزا داده خواهد شد جزاى تمامتر.» و در سوره تغابن مى‌فرمايد: «اوست آنكه شما را آفريد برخى از شما كافر و برخى مؤمنند.» و بدان كه قضاء از لحاظ لغوى داراى چهار معنى است: اول به معنى آفرينش و پديد آوردن، نظير اين گفتار خداوند كه مى‌فرمايد: «آنها را به صورت هفت آسمان در دو روز پديد آورد.»[١] يعنى آفريد.

دوم به معنى حكم كردن است، مانند اين گفتار الهى كه «و خداوند به حق حكم مى‌كند»[٢] و كلمه قاضى هم از اين مشتق است.

سوم به معنى فرمان دادن و ملزم كردن است، نظير اين گفتار خداوند كه مى- فرمايد: «و پروردگار تو فرمان مى‌دهد كه عبادت مكنيد مگر او را.»[٣] چهارم به معنى خبر دادن و اعلام كردن است، نظير اين گفتار خداوند متعال كه مى‌فرمايد: «و اعلام كرديم به بنى اسرائيل در كتاب.»[٤] جايز نيست بگوييم كارهاى ما به قضاى خداوند، يعنى آفريده اوست، زيرا كارى است كه خود ما انجام مى‌دهيم و براى‌

[١]. آيه ١٢ از سوره چهل و يكم.

[٢]. بخشى از آيه ٢٠ سوره چهلم.

[٣]. بخشى از آيه ٢٣ سوره هفدهم.

[٤]. بخشى از آيه چهارم سوره هفدهم، براى اطلاع بيشتر از ديگر معانى قضاء كه از جمله مرگ است، به مفردات راغب اصفهانى مراجعه فرماييد. م.