اى كميل! همانا اين دلها ظرفهايى است كه بهترين آن دلى است كه گنجايش بيشتر داشته باشد. اكنون آنچه را به تو مى‌گويم به خوبى حفظ كن: مردم سه دسته‌اند؛ عالم خداشناس و طالب علمى كه بر راه رهايى يافتن است و مگسان كوچك و ناتوان پيروان هر آواز دهنده و به هر سو كه باد بوزد مى‌روند. اينان از پرتو دانش فروغى نگرفته‌اند و به پايه استوارى پناه نبرده‌اند. اى كميل! دانش بهتر از مال است، كه دانش ترا پاسدارى مى‌كند و تو بايد از مال پاسدارى كنى و مال را بخشش و هزينه مى‌كاهد، در حالى كه دانش بر اثر بخشش فزونى مى‌يابد و پرورده به مال با از ميان رفتن آن از ميان مى‌رود. اى كميل! شناخت علم آيين واجب (همچون دين) است، در زندگى آدمى موجب اطاعت او (از خداوند) است و پس از مرگش موجب نيكنامى است. علم حاكم است و مال محكوم (با تشخيص علم مال را اندوخته يا هزينه مى‌كنى). گنجينه داران مال در حالى كه زنده‌اند نابود شده‌اند (گرفتار سركشى و هلاك معنوى مى‌شوند) و دانشمندان تا روزگار باقى باشد باقى هستند، گر چه كالبدهاى ايشان از دست رفته ولى ارواح آنان در دلها موجود است.[٣] پيامبر ٦ فرموده‌اند: روز رستاخيز سخت‌ترين عذاب مردم در باره كسانى است كه پيامبرى يا يكى از پدر و مادر خود را كشته باشند، يا دانشمندى كه از علم او بهره‌يى برده نشود.[٤]

[١]. كميل بن زياد متولد ١٢ و درگذشته ٨٢ هجرى قمرى، از اصحاب مخصوص امير المؤمنين على٧ كه به دست حجاج بن يوسف ثقفى كشته شد. رك. به: زركلى، الاعلام، ص ٩٣، ج ٦. م.

[٢]. جبانه: به فتح اول و تشديد دوم به معنى صحراست و در لهجه اهالى كوفه معنى گورستان هم مى‌دهد. رك. به: ياقوت، معجم البلدان، ص ٤٥، ج ٣، چاپ ١٩٠٦ ميلادى، مصر. م.

[٣]. با تفاوتهاى لفظى مختصرى در صفحه ١١٣ تحف العقول ابن شعبه حرانى و در صفحات ٣٤٦- ٣٥٠ جلد ١٨ شرح نهج البلاغه ابن ابى الحديد، چاپ محمد ابو الفضل ابراهيم، مصر، ١٩٦٣ ميلادى، آمده است. م.

[٤]. بخشى از اين حديث با اندك تفاوتى در معجم الصغير طبرانى و شعب الايمان بيهقى آمده است، به نقل از حاشيه صفحه ١٢٥ جلد اول محجة البيضاى فيض كاشانى. م.